Op basis van de situatie eind februari 2026, met het kabinet-Jetten (D66, VVD, CDA) in het zadel, beschikt de
rechtse oppositie (PVV, JA21, FVD, BBB, SGP) in de Tweede Kamer inderdaad over de meeste zetels.
Hieronder de situatie in hoofdlijnen:
Kabinet-Jetten (Minderheid): Het kabinet (D66+VVD+CDA) heeft een minderheid in de Tweede Kamer.
Rechtse Oppositie: De partijen die in de oppositie zitten en zich (centrum-)rechts profileren (met name de PVV en JA21 als grote blokken, plus FVD en SGP) vormen gezamenlijk een aanzienlijk deel van de Kamer en overtreffen de zeteltallen van de coalitiepartijen.
Oppositie Positie: De rechtse oppositie, samen met andere oppositiepartijen, is sterker dan ooit en valt uit elkaar in verschillende constructies, maar is numeriek de overmacht.
EWmagazine.nl +2
Opmerking: De politieke situatie is zeer recent (februari 2026), waardoor zetelverhoudingen en allianties in de oppositie kunnen fluctueren, maar de “rechtse oppositie” bezit de meerderheid ten opzichte van de coalitie
”De linkse oppositie raakt de nieuwe premier op een gevoelig punt. Denk-leider Stephan van Baarle houdt een foto omhoog van Rob Jetten, toen nog D66-leider, afgelopen jaar op een van de Rode Lijn-demonstraties waarmee aandacht werd gevraagd voor het lot van de Palestijnen.
Van Baarle ziet in het regeerakkoord niets terug van de eisen die toen door de demonstranten werden gesteld aan het kabinet-Schoof. ‘Geen sancties, geen erkenning van de Palestijnse staat, geen maatregelen tegen premier Netanyahu, geen economische maatregelen…niks. Kan de heer Jetten uitleggen hoe dat komt?’
Jetten zegt dat hij uit volle overtuiging bij die demonstraties was, maar hij ontkent niet dat het regeerakkoord minder ver gaat dan hij misschien zelf had gewild.
SP-leider Jimmy Dijk haalt herinneringen op aan de vele Kamerdebatten van afgelopen jaar waarin Jetten ‘heel overtuigend’ uiteen kon zetten ‘waarom het goed is om de Palestijnse staat te erkennen’. Bovendien wijst hij erop dat ook CDA-leider Bontenbal tot dat inzicht kwam, in de zomer van 2025.
Jetten onkent ook dat niet, maar hij moet het nu eenmaal doen met de verhoudingen in de coalitie, inclusief de VVD dus die niet voor erkenning van de Palestijnse staat is. En dat laatste geldt overigens voor vrijwel de hele rechterflank in de Tweede Kamer.
In Jettens woorden: ‘Voor erkenning van staten is ook een meerderheid in dit parlement nodig en de drie regeringsfracties kijken alledrie net op een andere manier aan tegen het moment en de manier waarop je de Palestijnse staat erkent.’ Hij zegt nu dus niks toe, behalve dan dat hij het idee blijft steunen: ‘Wij spannen ons in voor een tweestatenoplossing, met een vrij en veilig Israël en een vrij en veilig Palestina.’
VOLKSKRANT
Live debat
regeringsverklaring:
Jetten wekt toorn linkse oppositie met weigering om Palestina te erkennen
De linkse oppositie raakt de nieuwe premier op een gevoelig punt. Denk-leider Stephan van Baarle houdt een foto omhoog van Rob Jetten, toen nog D66-leider, afgelopen jaar op een van de Rode Lijn-demonstraties waarmee aandacht werd gevraagd voor het lot van de Palestijnen.
Van Baarle ziet in het regeerakkoord niets terug van de eisen die toen door de demonstranten werden gesteld aan het kabinet-Schoof. ‘Geen sancties, geen erkenning van de Palestijnse staat, geen maatregelen tegen premier Netanyahu, geen economische maatregelen…niks. Kan de heer Jetten uitleggen hoe dat komt?’
Jetten zegt dat hij uit volle overtuiging bij die demonstraties was, maar hij ontkent niet dat het regeerakkoord minder ver gaat dan hij misschien zelf had gewild.
SP-leider Jimmy Dijk haalt herinneringen op aan de vele Kamerdebatten van afgelopen jaar waarin Jetten ‘heel overtuigend’ uiteen kon zetten ‘waarom het goed is om de Palestijnse staat te erkennen’. Bovendien wijst hij erop dat ook CDA-leider Bontenbal tot dat inzicht kwam, in de zomer van 2025.
Jetten onkent ook dat niet, maar hij moet het nu eenmaal doen met de verhoudingen in de coalitie, inclusief de VVD dus die niet voor erkenning van de Palestijnse staat is. En dat laatste geldt overigens voor vrijwel de hele rechterflank in de Tweede Kamer.
In Jettens woorden: ‘Voor erkenning van staten is ook een meerderheid in dit parlement nodig en de drie regeringsfracties kijken alledrie net op een andere manier aan tegen het moment en de manier waarop je de Palestijnse staat erkent.’ Hij zegt nu dus niks toe, behalve dan dat hij het idee blijft steunen: ‘Wij spannen ons in voor een tweestatenoplossing, met een vrij en veilig Israël en een vrij en veilig Palestina.’
En, zoals hij vandaag al over vele onderwerpen heeft gezegd: ‘Wij gaan daar op elk gewenst moment een open debat met de Kamer over aan.’
Dijk zegt genoeg te weten: ‘Ik stel vast dat de VVD ook op dit punt aan het langste eind heeft getrokken.’
Raoul du Pré
EINDE
ZIE VOOR GEHELE STUK
Woensdag en donderdag vindt in Den Haag het Kamerdebat over de regeringsverklaring plaats. Premier Rob Jetten presenteert die nu, daarna komt de oppositie aan het woord.
Klaver waarschuwt Jetten voor ‘permanente chaos’, Wilders dient kansloze motie van wantrouwen in
Premier Jetten is klaar met zijn bijdrage en nu is het woord weer aan de fractieleiders voor hun tweede termijn, waarin ze met eventuele moties komen. GroenLinks-PvdA-leider Jesse Klaver recenseert eerst het debat van afgelopen twee dagen. Volgens hem is het in ‘redelijke rust’ verlopen. ‘We hebben ook weleens debatten gehad waarin de temperatuur oploopt.’
Tegelijk ziet Klaver dat de afstand tussen zijn partij en het kabinet op veel punten nog groot is. Daarbij haalt hij nogmaals de snellere stijging van de AOW-leeftijd aan. Hij noemt dat ‘een valse start’ die ‘een hypotheek legt op samenwerking’. Hij dient daarom ook een motie in om de snellere stijging van tafel te halen, al zal die waarschijnlijk geen meerderheid krijgen.
Hoewel Klaver ‘in principe bereid is’ om het kabinet aan meerderheden te helpen, waarschuwt hij Jetten ook dat hij daar niet zomaar vanuit moet gaan. Hij verwijst daarvoor naar de motie van SGP en Groep Markuszower om de stijging van de AOW-leeftijd te verzachten en die waarschijnlijk steun krijgt van coalitiegenoten. Klaver is daar niet blij mee, omdat hij de maatregel geheel van tafel wil. ‘Pas op met wat je doet met de AOW en pas ook op met allerlei gelegenheidscoalities’, aldus Klaver. ‘Voor je het weet wordt het niet een permanente formatie, maar een permanente chaos’.
PVV-leider Geert Wilders is even later een stuk korter met zijn tweede bijdrage van de dag. Wat hem betreft is er helemaal geen samenwerking met het kabinet mogelijk. ‘Het kabinet zou zo snel mogelijk van het politieke toneel moeten verdwijnen’. Wilders dient vervolgens een motie van wantrouwen in, iets wat hij eigenlijk bij het aantreden van elk kabinet doet. Een meerderheid daarvoor is uitgesloten.
Hessel von Piekartz
Gepubliceerd op 17:34, 26-2-2026
Jetten wekt toorn linkse oppositie met weigering om Palestina te erkennen
De linkse oppositie raakt de nieuwe premier op een gevoelig punt. Denk-leider Stephan van Baarle houdt een foto omhoog van Rob Jetten, toen nog D66-leider, afgelopen jaar op een van de Rode Lijn-demonstraties waarmee aandacht werd gevraagd voor het lot van de Palestijnen.
Van Baarle ziet in het regeerakkoord niets terug van de eisen die toen door de demonstranten werden gesteld aan het kabinet-Schoof. ‘Geen sancties, geen erkenning van de Palestijnse staat, geen maatregelen tegen premier Netanyahu, geen economische maatregelen…niks. Kan de heer Jetten uitleggen hoe dat komt?’
Jetten zegt dat hij uit volle overtuiging bij die demonstraties was, maar hij ontkent niet dat het regeerakkoord minder ver gaat dan hij misschien zelf had gewild.
SP-leider Jimmy Dijk haalt herinneringen op aan de vele Kamerdebatten van afgelopen jaar waarin Jetten ‘heel overtuigend’ uiteen kon zetten ‘waarom het goed is om de Palestijnse staat te erkennen’. Bovendien wijst hij erop dat ook CDA-leider Bontenbal tot dat inzicht kwam, in de zomer van 2025.
Jetten onkent ook dat niet, maar hij moet het nu eenmaal doen met de verhoudingen in de coalitie, inclusief de VVD dus die niet voor erkenning van de Palestijnse staat is. En dat laatste geldt overigens voor vrijwel de hele rechterflank in de Tweede Kamer.
In Jettens woorden: ‘Voor erkenning van staten is ook een meerderheid in dit parlement nodig en de drie regeringsfracties kijken alledrie net op een andere manier aan tegen het moment en de manier waarop je de Palestijnse staat erkent.’ Hij zegt nu dus niks toe, behalve dan dat hij het idee blijft steunen: ‘Wij spannen ons in voor een tweestatenoplossing, met een vrij en veilig Israël en een vrij en veilig Palestina.’
En, zoals hij vandaag al over vele onderwerpen heeft gezegd: ‘Wij gaan daar op elk gewenst moment een open debat met de Kamer over aan.’
Dijk zegt genoeg te weten: ‘Ik stel vast dat de VVD ook op dit punt aan het langste eind heeft getrokken.’
Raoul du Pré
Gepubliceerd op 17:00, 26-2-2026
Klaver verdedigt minister Sjoerdsma, die op sanctielijst China staat
JA21-leider Joost Eerdmans wil het met premier Jetten nog hebben over de minister van Buitenlandse Handel en Ontwikkelingssamenwerking, Sjoerd Sjoerdsma. De D66’er staat op de sanctielijst van China vanwege uitspraken die hij eerder als Kamerlid deed over mensenrechtenschendingen in het land. Volgens Eerdmans levert dat een probleem op omdat hij als vooruitgeschoven post van het kabinet in het buitenland het land niet in kan.
Jetten gaat daar aanvankelijk niet al te diep op in. ‘Het voltallige kabinet zet zich in voor een goede relatie met China’, zegt hij. ‘Ik heb er alle vertrouwen in dat de heer Sjoerdsma er een rol in kan vervullen.’
De opmerking van Eerdmans stoot vooral de andere oppositiepartijen tegen het zere been. GroenLinks-PvdA-leider Jesse Klaver interrumpeert om Sjoerdsma nog iets steviger te verdedigen dan Jetten deed. ‘Het zou toch heel gek zijn als we hier mensen niet in een kabinet benoemen als een andere mogendheid het op hen voorzien heeft’, zegt hij. Volgens Klaver moet een ander land immers niet bepalen wat er wel en niet in het Nederlandse parlement kan worden gezegd. ‘Dan hebben ze een probleem met ons allemaal’, zegt Klaver, die op instemmend geroffel vanuit de Kamer kan rekenen.
Eerdmans benadrukt daarna nog dat het hem vooral te doen is om de praktische implicaties van het feit dat Sjoerdsma op de sanctielijst staat. Maar andere fractieleiders sluiten zich daarna aan bij Klaver. Ook Jetten zet zijn standpunt dan nog wat steviger aan. ‘Dit is ook de reactie die je uit zo’n regime soms kan verwachten als we ons hier uitspreken tegen grote mensenrechtenschendingen. En dat moeten we ook blijven doen.’
Hessel von Piekartz
Gepubliceerd op 15:19, 26-2-2026
Jetten stelt Stoffer gerust: halvering van de veestapel is niet zijn doel
Nu het sociaal-economisch beleid is behandeld, is het debat in rustiger vaarwater beland. Buiten de bezuinigingen op de zorg en de sociale zekerheid maakt het regeerakkoord in de Tweede Kamer duidelijk veel minder emoties los.
Zelfs het stikstofbeleid, sinds 2019 toch de brandstof onder vele hoog oplaaiende debatten, krijgt vandaag een rustige behandeling. Daarbij speelt mee dat het regeerakkoord op dit punt nog helemaal moet worden uitgewerkt.
Alleen PvdD-leider Ouwehand maakt zich grote zorgen. Want de regeringspartijen schreven wel op dat ze Nederland ‘zo snel mogelijk’ van het stikstofslot willen halen, maar zwakten tegelijkertijd de stikstofdoelen af die eerder in de wet werden vastgelegd en die ook door rechterlijke uitspraken werden voorgeschreven. Hoe valt dat met elkaar te rijmen?
De premier werpt tegen dat hij niet in de kracht van doelen en percentages gelooft. ‘Mijn les van de afgelopen jaar is dat we heel goed zijn in blijven hangen in discussies over doelstellingen en percentages en dat we intussen niets doen.’
Het belangrijkste is, wat hem betreft, dat het stikstoffonds van Rutte IV in ere is hersteld – met 20 miljard euro te besteden tot 2035 – en dat de betrokken ministers daar nu hun natuurbeschermingsbeleid op kunnen gaan bouwen, in samenspraak met provincies, waterschappen, boeren en natuurorganisaties. Dat gaat ‘gebiedsgericht’ gebeuren. ‘In Zeeland zijn andere maatregelen nodig dan in Gelderland.’ Voor de zomer kan de Kamer de eerste concrete maatregelen verwachten.
SGP-leider Stoffer wil nog wel weten wat Jetten zegt tegen de boeren die bezorgd zijn omdat uitgerekend D66 – de partij die jaren geleden campagne voerde met het streven naar ‘halvering van de veestapel’ – nu het voortouw heeft in de aanpak.
Zij kunnen gerust zijn, zegt Jetten: zoiets zal niemand uit zijn mond horen. ‘Nederlandse boeren en de natuur zijn niet geholpen bij een nieuw zwaar gepolariseerd debat. We willen met elkaar zorgen dat we de natuur herstellen en dat we boeren waardering geven voor de enorme rol die zij spelen in onze voedselvoorziening.’
Geen halvering dus?, vraagt Stoffer voor de zekerheid.
Jetten: ‘Wat mij betreft hebben we die bladzijde omgeslagen.’
Raoul du Pré
Gepubliceerd op 13:59, 26-2-2026
Jetten staat ook achter forse verhoging van eigen risico naar 520 euro in 2030
Ondanks dat de oppositie blijft hameren op de problemen die kunnen ontstaan door bezuinigingen op de sociale zekerheid, blijft Jetten toezeggingen uit de weggaan. Als PVV-leider Geert Wilders daarna begint over de voorgenomen zorgbezuinigingen is hij zich ook bewust dat hij weinig kans van slagen heeft. ‘Ik ga het toch proberen, al denk ik dat het antwoord nee is’, begint hij, waarna hij Jetten oproept om ‘wat minder’ te korten op de zorgplannen, zodat er bijvoorbeeld een streep kan door het plan om het eigen risico te verhogen.
Wilders is er bovendien van overtuigd dat door die laatste maatregel mensen zorg mijden omdat ze bang zijn te veel geld kwijt te zijn. ‘Uiteindelijk kosten ze u en de belastingbetaler dan meer geld’, aldus de PVV’er. ‘Dan bent u een dief van uw eigen portemonnee’.
Maar Jetten denkt dat het zo’n vaart niet zal lopen. Hij wijst erop dat het nieuwe kabinet ook van plan is om het eigen risico te ‘trancheren’, waardoor mensen maximaal 150 euro per behandeling aan eigen risico kwijt zijn. Wilders vindt dat een sigaar uit eigen doos omdat het vorige kabinet van plan was om die grens nog lager te maken, op 50 euro. ‘Ook dat is dus een bezuiniging’.
Denk-leider Stephan van Baarle grijpt het debatje aan om Jetten te vragen of hij zelf niet geschrokken is van de berekening die het Centraal Planbureau (CPB) recent van het eigen risico maakte. Het CPB concludeerde dat die met de plannen oploopt tot 520 euro in 2030. ‘Was dit bekend? Of is de minister-president bereid om te zorgen dat het niet gaat gebeuren omdat het absurd hoog is?’
Jetten vindt dat het gaat om de ‘fundamentele vraag’ hoe je de zorg betaalbaar houdt. Hij wijst er nogmaals op dat mensen het hele bedrag niet in één keer kwijt zijn. Door die combinatie vindt hij ook het hoge bedrag te verdedigen. ‘Vind ik dat sociaal en verstandig? Het antwoord is ja’.
Daarop schorst Kamervoorzitter Thom van Campen het debat voor de lunchpauze tot 14.35 uur.
Hessel von Piekartz
Gepubliceerd op 12:55, 26-2-2026
Wat betekenen de AOW-plannen van het kabinet?
In het debat gaat het vandaag opnieuw over het bekritiseerde plan van het nieuwe kabinet om de AOW-leeftijd sneller mee te laten stijgen met de levensverwachting. Het is nog zeer onzeker of die doorgaan, zo blijkt ook vandaag weer. Maar wat betekenen die plannen eigenlijk als ze werkelijkheid worden?
Wilders hamert opnieuw op gevoelige verlaging uitkeringen, Jetten wil ook daarover niets toezeggen
PVV-leider Geert Wilders gaat nog even door op het punt dat hij gisteren maakte tegenover CDA-leider Henri Bontenbal. Wilders hekelt de maatregel om de maximale werkloosheids- en arbeidsongeschiktheidsuitkering met zo’n 20 procent te verlagen en dan vooral dat het kabinet dat ook wil doen voor mensen die al een uitkering ontvangen.
Gisteren werd duidelijk dat hij daarmee een gevoelig punt raakte bij de coalitie. Bontenbal worstelde openlijk met de maatregel en wilde deze ook niet verdedigen. ‘Ik heb daarvoor getekend’, zei hij alleen.
Nu confronteert Wilders premier Rob Jetten met de maatregel. Hij herhaalt dat het ‘echt heel veel geld’ scheelt en dat mensen er in de praktijk ‘duizenden euro’s per jaar’ minder krijgen. ‘Of je nou modaal bent of boven modaal: mensen hebben hun leven op de uitkering ingericht. Met hypotheek, met kosten voor de kinderen.’ Wilders wil dat de verlaging op z’n minst voor de bestaande uitkeringen van tafel gaat.
Dan herhaalt Jetten wat hij tot nu toe in dit debat bij elke vraag van de oppositie heeft gedaan. Hij wil graag naar de maatregel kijken en het lijkt hem ‘goed om bij de uitwerking de gevolgen in kaart te brengen’, maar een toezegging doet hij niet.
Hessel von Piekartz
Gepubliceerd op 12:17, 26-2-2026
Voorlopig houdt Jetten zijn wisselgeld zorgvuldig op zak
Na anderhalve dag debat dient de rode lijn van deze eerste week van Rob Jettens premierschap zich wel aan: Hij staat tegenover een zeer luidruchtig deel van de Kamer dat eist dat het kabinet de voorgenomen bezuinigingen in de zorg en de sociale zekerheid intrekt of op z’n minst grondig aanpast. En wel meteen. De fracties van GL-PvdA, de PVV, de SP en Denk gaan daarin voorop.
Jetten daarentegen heeft een heel ander tijdpad in gedachten. Hij beschouwt het regeerakkoord als een openingsbod, een discussiestuk waar iedereen wat van mag vinden. De komende maanden gaan alle ministers voorzichtig aftasten of zij voor hun plannen kunnen rekenen op meerderheden in beide Kamers. Gaandeweg dat proces zal duidelijk worden welke concessies moeten worden gedaan om in september de begroting voor 2027 aan voldoende politiek draagvlak te helpen.
Ook Jetten weet: alles wat hij nu al weggeeft, krijgt hij nooit meer terug. Concessies zijn uiteindelijk onvermijdelijk, maar nu blijft het wisselgeld zorgvuldig in zijn binnenzak. Vandaag gaat hij inhoudelijk dan ook weinig tot niets toegeven, hoe vaak Jesse Klaver, Geert Wilders, Jimmy Dijk en Stephan van Baarle het hem ook nog gaan vragen.
Daarbij speelt mee dat Jetten kan tellen: er zijn ook nog fracties als die van de SGP, JA21, de BBB en de groep-Markuszower die zich toch net wat minder hard roeren. Uiteindelijk zal een Kamermeerderheid het kabinet dus niets in de weg leggen om na vandaag gewoon te beginnen met regeren.
Raoul du Pré
Gepubliceerd op 11:36, 26-2-2026
Jetten tast zijn kansen af en vangt bot bij Jimmy Dijk (SP)
Dit is ook het debat waarin de premier aftast waar in de Kamer zijn kansen liggen de komende jaren. PVV-leider Wilders maakte woensdag al duidelijk dat Jetten op hem niet hoeft te rekenen. Hij zal vanavond een (verder kansloze) motie van wantrouwen indienen tegen het hele kabinet.
SP-leider Jimmy Dijk maakt vanochtend duidelijk dat hij er nauwelijks minder geharnast in zit. Hij is woedend over het regeerakkoord, en is het nu al spuugzat dat de premier steeds oproept tot samenwerking.
‘De totale afbraak van de sociale zekerheid, het neerleggen van de rekening bij de lage en middeninkomens om vervolgens niets te vragen van de hoge inkomens en intussen met hangende pootjes 19 miljard euro over te maken aan de oorlogsindustrie… En dan vragen: werk met ons samen aan de afbraak. Dat is toch geen manier van samenwerken?’
Jetten vindt dat Dijk overdrijft. Hij denkt dat er breed draagvlak in de samenleving is voor het versterken van Defensie en ook voor ‘gerichte’ ingrepen in de financiering van de zorg is reden genoeg, voert hij aan. Zoals bij de huishoudelijke hulp. ‘Wat is er sociaal aan dat heel veel hulp wordt vergoed aan mensen die dat best zelf kunnen betalen, terwijl voor de mensen die het echt nodig hebben hulp onbereikbaar is?’
Dijk blijft bij zijn analyse. ‘U geeft mensen eerst een klap in het gezicht en zegt dan: kom praten!’
Raoul du Pré
Gepubliceerd op 11:35, 26-2-2026
Jetten kan vragen over nieuw AOW-plan niet beantwoorden, vakbonden willen niet in gesprek
Als premier Jetten begint over het kabinetsplan om de AOW-leeftijd sneller te laten meestijgen met de levensverwachting, blijkt snel dat het laatste woord er zeker niet over gezegd is. Jetten zag gisteren in het debat dat er een ‘opening’ nodig is van het kabinet om steun van de oppositie te krijgen. Hij wil daarom graag in gesprek met zowel partijen als vakbonden en werkgevers om naar aanpassing te kijken.
Het komt hem op een snelle interruptie van GroenLinks-PvdA-leider Jesse Klaver te staan die een bericht aanhaalt dat vanochtend door de vakbonden werd verstuurd met de boodschap dat zij niet aan tafel komen zolang het voorstel niet wordt ingetrokken. ‘De werkelijkheid heeft de premier ingehaald’, zegt Klaver. ‘Hoe kan de premier zeggen, we gaan aan tafel met iedereen, terwijl die gesprekspartners zeggen: dat gaan we niet doen?’
Maar volgens Kamerlid Hidde Heutink (Groep Markuszower) kan de premier de vakbonden makkelijk geruststellen. Hij verwijst naar een motie die zijn fractie gister met SGP aankondigde en die inmiddels de steun heeft van de coalitiepartijen, en daarmee een meerderheid. Daarin roepen de partijen op om de stijging van de AOW-leeftijd te ‘verzachten’. Heutink wil weten waarom Jetten niet aan de bonden uitlegt dat die snellere stijging van tafel is.
Maar dat kan Jetten niet bevestigen. Hij wijst erop dat er in de bewuste ook een aantal andere verzachtende voorstellen worden gedaan. ‘En dat lijkt me een hele duidelijke opdracht aan het kabinet om dit mee te nemen in gesprek met de bonden en niet als kip zonder kop doorgaan met wat er in het regeerakkoord staat’.
Daarna ontstaat er chaos bij de interruptiemicrofoon omdat de andere fracties willen weten in hoeverre er een deal is gesloten tussen Groep Markuszower, SGP en de coalitiepartijen. ‘Wij willen hier weten wat er is afgesproken en met wie’, vraagt BBB-leider Henk Vermeer. Volgens Jetten is er weinig onduidelijk aan. Er zou contact zijn geweest tussen leden van het kabinet en de partijen die de motie hebben ingediend en daar is ‘positief’ op gereageerd. Zulk overleg is niet uitzonderlijk in de Kamer.
Hessel von Piekartz
Gepubliceerd op 10:42, 26-2-2026
Jetten roept nog maar eens op tot samenwerking en hoopt dat het vertrouwen dan vanzelf komt
Het debat begint deze donderdag zoals op woensdag: met de nieuwe premier die nog maar eens uitlegt dat hij zich realiseert dat hij is aangewezen op samenwerking. ‘We hebben de zorgen in de Kamer gehoord’, zegt hij. ‘Maar ik proef bij veel partijen ook bereidheid om er samen uit te komen. We zullen in de volle breedte, van links naar rechts, op zoek gaan naar steun.’
De eerste bij de interruptiemicrofoon is PVV-voorman Wilders, die Jetten vraagt of hij snapt ‘dat veel Nederlanders zijn kabinet niet bij voorbaat hun vertrouwen geven’.
Daar kaatst Jetten de bal terug naar de vorige kabinetten, waaronder het laatste waarin Wilders zelf de toon zette. Dat gebrek aan vertrouwen snapt hij best, zegt hij, want ‘wat hebben we hier met z’n allen in de afgelopen jaren nou opgelost?’
Voor wat betreft zijn eigen vertrouwenscijfers: ‘Ik vind het belangrijker hoe die over een paar jaar zijn.’
Op verzoek van CU-leider Mirjam Bikker zegt hij toe dat alle ministers de Kamer dit voorjaar snel zullen informeren over de uitwerking van hun beleidsvoornemens, zodat de oppositie daar niet pas op Prinsjesdag mee wordt geconfronteerd.
Raoul du Pré
Gepubliceerd op 19:51, 25-2-2026
Wilders raakt een gevoelig punt: Bontenbal worstelt met verlaging uitkeringen voor bestaande gevallen
Na de vele woorden die vandaag al zijn gewijd aan de verhoging van de AOW-leeftijd, stelt PVV-leider Wilders een ander gevoelig punt aan de orde in debat met CDA-leider Bontenbal: de verlaging van van de uitkeringen voor onder meer arbeidsongeschikte en werkloze mensen, als gevolg van de verlaging van het maximum dagloon waarop die uitkeringen worden gebaseerd.
Die maatregel lag een groot deel van de oppositie al zwaar op de maag, maar inmiddels is uit de CPB-doorrekening van het regeerakkoord duidelijk geworden dat die verlaging ook gaat gelden voor ‘bestaande gevallen’, de mensen die nu dus al een uitkering hebben.
Dat is een grote breuk met de traditie om dit soort ingrepen te reserveren voor nieuwe gevallen, werpt Wilders Bontenbal voor de voeten. Hij vindt dat het kabinet dit simpelweg niet kan maken en haalt herinneringen op aan ruim dertig jaar geleden, toen het grote CDA van Ruud Lubbers en Elco Brinkman bijna ten onder ging aan een soortgelijk plan.
Hij raakt een gevoelig punt, zo blijkt. Bontenbal aarzelt en noemt het een pijnlijke maatregel. Hij gaat ‘m ook niet verdedigen, behalve dan met het argument dat ie nou eenmaal in het regeerakkoord staat. ‘Ik heb daarvoor getekend.’
Op Wilders’ suggestie om de maatregel te schrappen, reageert Bontenbal niet onwelwillend. Maar een ja krijgt Wilders nu ook niet. ‘Als we dit doen, dan doe ik het samen met de coalitiepartijen’, zegt de CDA-leider.
Het zal er waarschijnlijk mede van afhangen hoeveel steun Wilders donderdag in de Kamer tegen het kabinetsplan weet te mobiliseren. Dan reageert premier Jetten op alle vragen die hem woensdag in het debat zijn gesteld.
Raoul du Pré
Gepubliceerd op 18:39, 25-2-2026
Bontenbal vraagt de Kamer om de bezuinigingen niet te overdrijven: ‘Uitgaven aan de zorg en de sociale zekerheid blijven stijgen’
CDA-leider Bontenbal grijpt zijn spreektermijn aan om de bezuinigingen op de zorg en de sociale zekerheid in perspectief te zetten.
De leider van de kleinste regeringspartij erkent dat het gaat om ‘ingrijpende hervormingen en lastenverzwaringen’, maar benadrukt dat de uitgaven aan de zorg en de sociale zekerheid intussen blijven groeien.
‘Het budget voor de zorg groeit tot 2030 met ruim 5 procent, van 120 naar 126 miljard euro. Het budget voor de sociale zekerheid stijgt met 3 procent van 157 naar 162 miljard. Ja, we voeren stevige hervormingen door, maar die zijn afgezet tegen het totaal aan uitgaven niet onredelijk of onhaalbaar.’
Dat komt hem te staan op een interruptie van CU-leider Mirjam Bikker die zich afvraagt waarom het kabinet, via de verhoging van de inkomstenbelasting, een belangrijk deel van de rekening bij ‘de middeninkomens’ legt, van oudsher een belangrijke kiezersgroep voor het CDA.
Bontenbal zegt dat niet alles helemaal is uitgepakt zoals hij had gewild, maar dat dat nou eenmaal zo gaat in formatieonderhandelingen. Maar hij denkt ook dat het kabinet in de uitwerking van het regeerakkoord nog veel kan repareren, in samenspraak met de Kamer. ‘Ik hoor terechte vragen over de verdeling van de rekening. Uiteindelijk willen wij allemaal niet dat mensen door de bodem zakken.’
Volt-leider Dassen wil weten of Bontenbal dan openstaat voor suggesties om nog eens goed naar andere belastingmaatregelen te kijken. ‘Wij leggen nergens een blokkade’, zegt Bontenbal toe. ‘De CDA-fractie heeft geen taboes. Wij zijn bereid naar alles te kijken.’
Raoul du Pré
Gepubliceerd op 16:38, 25-2-2026
Brekelmans wil in geopolitiek onzekere tijden financiële buffers aanleggen
Nu de wereldorde zich lijkt te herschikken, waarbij het bondgenootschap met de Verenigde Staten niet langer vanzelfsprekend is en waar de Russische agressie op het Europese vasteland met de oorlog in Oekraïne het vijfde jaar ingaat, kan het volgens de nieuwe VVD-fractievoorzitter Ruben Brekelmans zomaar betekenen dat het kabinet-Jetten een ‘geopolitiek kabinet’ wordt. De oud-minister van Defensie acht het daarom meer dan noodzakelijk dat de minderheidscoalitie de steun aan Oekraïne voortzet en daarnaast fors investeert in het op orde brengen van de Nederlandse krijgsmacht.
Dat D66, VVD en CDA ervoor kiezen om dit te bekostigen door te bezuinigen, vindt Brekelmans verdedigbaar. Het is volgens de VVD’er niet te voorspellen wat de economische gevolgen zullen zijn van nieuwe geopolitieke verschuivingen, bijvoorbeeld als China besluit Taiwan aan te vallen, dat gezien wordt als hét centrum van de hoogwaardige chipindustrie. Daarnaast zou het de verhouding in de Zuid-Chinese Zee, met een van de belangrijkste handelsroutes van de wereld, op scherp zetten. Brekelmans denkt dat het daarom verstandig is de staatsschuld niet te laten oplopen en buffers aan te leggen.
Op de vraag van die andere nieuwe fractievoorzitter in de Kamer, BBB’er Henk Vermeer, of Brekelmans het nog over Nederland ging hebben, antwoordde de VVD’er verzuchtend. Investeringen in defensie en Oekraïne hebben volgens Brekelmans direct te maken met de veiligheid van Nederland. Sinds de inval in Oekraïne zag Nederland de energieprijzen en boodschappenprijzen direct stijgen. Een sterke krijgsmacht en een sterk Navo-bondgenootschap ziet Brekelmans als belangrijke voorwaarden om Nederland staande te houden in geopolitiek onzekere tijden.
Het minderheidskabinet kiest ervoor de defensie-investeringen voor het overgrote deel te betalen door werken minder lonend te maken. De lasten op arbeid gaan omhoog, terwijl de vermogens ongemoeid worden gelaten. ‘Waarom wordt de rekening zo eenzijdig bij de middenklasse gelegd?’, wil Klaver weten. De laagste inkomens zullen voor een deel gecompenseerd worden met allerlei regelingen. Regelingen waar de middenklasse niet op kan rekenen. Die worden volgens Klaver het hardst gepakt. ‘U had de winstbelasting voor grote bedrijven kunnen verhogen, de vermogensbelasting kunnen verhogen, maar u haalt het op bij de werkende mensen. U haalt het op bij de mensen die een hoger eigen risico moeten betalen, door de AOW-leeftijd te verhogen.
Brekelmans juicht de belastingverhogingen voor de werkenden niet toe, maar ziet geen andere weg. Hij vreest dat bedrijven zullen vertrekken als de belastingen voor hen omhooggaan.
Avinash Bhikhie
Gepubliceerd op 15:44, 25-2-2026
Wilders is terug bij zichzelf: ‘Een orkaan komt over ons land’
Nog geen twee jaar geleden stond Geert Wilders trots in de Kamer te praten over het regeerakkoord van het kabinet-Schoof, waarin hij zelf een belangrijke stem had. ‘De zon gaat weer schijnen in Nederland’, glunderde hij toen.
Het werd geen groot succes en nu is de PVV-leider weer helemaal terug in de onverzoenlijke oppositierol waarin hij zich het meeste thuis voelt.
Daarbij put hij uit een vertrouwd reservoir. Wat minister-president Jetten woensdagmiddag voor de voeten geworpen krijgt, waren in de loop van deze eeuw ook al Wilders’ voortdurend herhaalde verwijten aan de premiers Balkenende en Rutte.
Een beknopte bloemlezing:
‘Dit is de sloop van Nederland. Een orkaan komt over ons land. De zorg en de sociale zekerheid worden faliekant gesloopt. Dit regeerakkoord is geschreven door mensen van een andere planeet. Nederland dreigt één groot asielzoekerscentrum te worden. Onze huizen worden weggegeven. Onze waarden verdampen waar we bij staan. Ons land dreigt een dependance van de islamitische wereld te worden. Het kabinet rolt de rode loper uit voor de ondergang van onze cultuur. Als wij nu niet ingrijpen, raken we ons land kwijt. Het is onaanvaardbaar dat asielzoekers maximaal gepamperd worden terwijl Nederlanders die dit land hebben opgebouwd achteraan de rij moeten sluiten voor een voedselbon. Dit is een koers richting een nationaal ravijn.’
En tegen Jetten: ‘U zou zich kapot moeten schamen.’
In vak K zal de premier hebben genoteerd dat hij bij zijn zoektocht naar steun in de Kamer niet op Wilders hoeft te rekenen. Maar dat wist hij voor aanvang van het debat ook al.
Raoul du Pré
Gepubliceerd op 15:02, 25-2-2026
Verhoging AOW-leeftijd moet, met steun van regeringspartijen, terug naar de tekentafel
Tijdens de schorsing van het debat zijn de SGP en de Groep-Markuszower met een motie gekomen om het kabinet opnieuw te laten kijken naar de voorgenomen versnelde verhoging van de AOW-leeftijd. De coalitiepartijen hebben zich ook achter die oproep geschaard. Daarmee is er een nipte meerderheid voor het voorstel.
In het regeerakkoord schreven D66, VVD en CDA dat ze de AOW-leeftijd vanaf 2033 sneller willen laten meestijgen met de levensverwachting. Nu stijgt die nog acht maanden mee met elk jaar dat Nederlanders gemiddeld ouder worden, dat zou als het aan het kabinet ligt één-op-één moeten gaan lopen.
Het kwam het nieuwe kabinet op flinke kritiek te staan. Bij het debat over het regeerakkoord keerden onder meer GroenLinks-PvdA en de PVV zich woensdag fel tegen het plan. Zij willen dat er een streep doorgaat.
De toon van de Groep Markuszower en de SGP is minder hard. In een persbericht verklaren de partijen te begrijpen dat het voor de houdbaarheid nodig is om naar het sociale stelsel te kijken. SGP-leider Chris Stoffer sprak tegenover de pers over het ‘verzachten’ van de maatregel.
Hessel von Piekartz
Gepubliceerd op 14:02, 25-2-2026
Klaver noemt verhoging AOW-leeftijd lakmoesproef voor samenwerking met kabinet: ‘Wees verstandig en haal dit van tafel’
Paternottes bijdrage lijkt richting een einde te lopen als SP-leider Jimmy Dijk een gevoelig punt aansnijdt: de snellere stijging van de AOW-leeftijd per 2033 en vooral de afspraken die daarover eerder zijn gemaakt. In 2019 is immers na lange onderhandelingen in het Pensioenakkoord overeengekomen om voor elk extra jaar levensverwachting de AOW-leeftijd met slechts 8 maanden mee te laten stijgen, het nieuwe kabinet wil terug naar een 1-op-1-koppeling.
Dat het nieuwe kabinet die zwaar bevochten afspraken wil veranderen vindt Dijk ‘onbetrouwbaar landsbestuur’. ‘Ik vind dat een partij als D66, de grootste partij van het land, ook moet zeggen: afspraak is afspraak en daar gaan we ons aan houden.’
GroenLinks-PvdA-leider Klaver sluit zich aan bij Dijks kritiek. Volgens hem was het idee achter het Pensioenakkoord dat ze er de ‘komende 30 jaar’ mee door kunnen en er niet ‘na vijf jaar allerlei aanpassingen’ bijkomen. In zijn ogen wordt de afspraak van toen inderdaad ‘geschonden’.
Paternotte noemt dat verwijt een ‘belangrijk signaal’ aan het kabinet maar vindt niet dat het kabinet niet mag voorstellen om iets aan het Pensioenakkoord te veranderen. ‘Het gaat om een voorstel om over zeven jaar iets te veranderen aan een akkoord dat zeven jaar geleden is gesloten’, aldus de D66’er.
‘Dan hebben we misschien toch een probleem’, zegt Klaver daarop. Voor de GroenLinks-PvdA-leider is het cruciaal dat er een streep gaat door de verhoging van de AOW-leeftijd. ‘Wij gaan dit niet doen, never nooit niet’, aldus Klaver. Hij noemt het ook de ‘lakmoesproef’ voor de samenwerking tussen oppositie en coalitie zal uitpakken. ‘U ziet wat dit met ons doet. Wees verstandig en haal dit van tafel.’
Daarop schorst Kamervoorzitter Thom van Campen het debat voor de lunch tot 14.35 uur.
Hessel von Piekartz
Gepubliceerd op 13:19, 25-2-2026
Klaver zoekt onderhandelingsruimte in regeerakkoord: ‘Kan er geld worden weggehaald bij vermogenden?’
Het debat tussen D66-fractieleider Jan Paternotte en GroenLinks-PvdA-voorman Jesse Klaver is een voorafspiegeling van een tafereel dat zich in de komende maanden en jaren nog vaak zal aandienen: Klaver die de ruimte aftast om het regeerakkoord bij te buigen, Paternotte die meebeweegt zonder meteen al iets weg te willen geven.
Klavers grote zorg ligt bij de koopkracht van de middeninkomens, die wordt aangetast door de verhoging van de inkomstenbelasting die het kabinet in petto heeft. Van Paternottes verdediging dat er tegelijkertijd ook geld is voor compenserende maatregelen voor bijvoorbeeld chronisch zieken, is hij niet onder de indruk: ‘Dat is zoals het altijd gaat. Er wordt geld weggehaald bij alle werkende mensen en de allerkwetsbaarsten krijgen een regeling die vaak zo ingewikkeld is dat het geld niet eens bij die mensen terechtkomt.’
Hij maakt zijn vraag heel concreet: ‘Is de heer Paternotte bereid om te kijken of het geld ook kan worden weggehaald bij vermogenden en bedrijven?’
Paternotte sluit dat niet uit en herhaalt nog maar eens dat hij Klavers zetels weleens nodig zou kunnen hebben om de begrotingen door beide Kamers te krijgen: ‘Ik moet dus bloedserieus kijken naar alles wat u hier neerlegt.’
Maar een aankondiging van de verhoging van de winstbelasting gaat Klaver vandaag niet van Paternotte krijgen. Hij voert aan dat in de afgelopen jaren de energiebelasting voor bedrijven is verhoogd en ook de vermogenswinstbelasting. ‘Ik denk dat er een grens zit aan hoeveel belastingverhoging je bij bedrijven kunt neerleggen als je intussen ook een bloeiende economie wilt.’
Klaver: ‘Is er dan ook een grens aan de belasting die je kunt heffen voor gewone mensen?’
Paternotte, nogmaals: ‘Ik ga u vandaag niet beloven dat ik uw voorstellen ga steunen, maar ik ga er serieus naar kijken.’
Raoul du Pré
Gepubliceerd op 12:51, 25-2-2026
Klaver wil vrijheidsbijdrage aanpassen, Paternotte benieuwd naar alternatieven
GroenLinks-PvdA-leider Jesse Klaver wil van D66-fractievoorzitter Jan Paternotte weten hoe ‘eerlijk’ hij de plannen van het nieuwe kabinet vindt en dan specifiek de zogenoemde vrijheidsbijdrage. Met die verhoging van de inkomstenbelasting wil de coalitie de investeringen in defensie bekostigen, naar een idee van CDA-leider Henri Bontenbal; de reden dat Klaver het in zijn interruptie omdoopt tot ‘Bontenbalbelasting’. ‘Bent u bereid om die plannen aan te passen?’, vraagt hij aan Paternotte.
De D66’er erkent dat hij als coalitiepartner in een minderheidskabinet ‘niet de luxe’ heeft om zijn wil door te drukken. ‘Ik ben benieuwd naar uw alternatieven, maar ik moet ook zeggen dat ik het een verstandig voorstel vindt’, zegt hij vervolgens. ‘En dat het kabinet het eerst moet uitwerken.’
Ook benadrukt Paternotte dat de vrijheidsbijdrage voor modale inkomens niet veel meer is dan de kosten van ‘een Netflix-abonnement’. Ook vindt hij het ‘heel hard nodig’ dat Nederlanders een bijdrage leveren om de investeringen in defensie te betalen.
‘Ik vind dat echt te makkelijk’, zegt Klaver, die de vergelijking met een Netflix-abonnement ‘bijna naar dedain’ vindt neigen. ‘Er zijn mensen die dromen dat ze dat abonnement hebben. En juist voor al die mensen gaan de belastingen met honderden euro’s omhoog.’
Toch ziet hij ook een kans in de woorden van de D66-fractievoorzitter. ‘De heer Paternotte zei het net heel duidelijk: we zijn bereid die belasting aan te passen. Dat betekent dat er ruimte is.’
Hessel von Piekartz
Gepubliceerd op 12:02, 25-2-2026
Ook Paternotte zet zich schrap: ‘De verzorgingsstaat heeft onderhoud nodig’
Het debat van eerder deze maand over de formatie stond in het teken van de oppositie die felle kritiek leverde op de bezuinigingen in de zorg en de sociale zekerheid. De grootste regeringspartij wist dus wat vandaag de reactie op de Regeringsverklaring zou zijn, en heeft zich daar grondig op voorbereid. In navolging van premier Jetten, verdedigt ook D66-fractieleider Jan Paternotte de bezuinigingen met een beroep op de betaalbaarheid van de collectieve voorzieningen voor toekomstige generaties.
Uitgelokt door een felle aanval van PVV-voorman Wilders (‘Bent u bereid excuses aan te bieden voor de puinhoop die u over Nederland uitstort?’), zegt Paternotte dat de toekomst van de sociale zekerheid op het spel staat. ‘De verzorgingsstaat heeft onderhoud nodig. Zodat die ook voor toekomstige generaties blijft bestaan. Daarom moeten we nu stappen zetten. Als we niks doen, moet een op de vier Nederlanders straks in de zorg gaan werken. Die mensen zijn er niet.’
Bij die laatste bewering baseert hij zich op langetermijnvoorspellingen van onder meer het RIVM, de Wetenschappelijke Raad voor het Regeringsbeleid en het ministerie van Volksgezondheid, al zijn er ook experts die minder pessimistisch zijn omdat technologische ontwikkelingen, innovatie en de import van buitenlandse arbeidskrachten de situatie kunnen veranderen.
Raoul du Pré
Gepubliceerd op 11:51, 25-2-2026
Klaver: ‘Verhoging AOW-leeftijd moet van tafel, hier gaan we niet over onderhandelen’
Na de ruimhartige succeswensen richting Vak K is bij Klaver de kritiek op de nieuwe coalitie niet ver weg. De GroenLinks-PvdA-leider blijft erbij dat premier Jetten met het minderheidskabinet is begonnen aan een ‘riskant experiment’. Hij wil van Jetten duidelijkheid over hoe zijn kabinet de komende jaren te werk zal gaan. ‘Gaat het van week tot week op zoek naar wisselende meerderheden?’, wil Klaver weten. Hij voorspelt dat deze route maar kort houdbaar is. Als grootste oppositiepartij in de Tweede Kamer en grootste partij in de senaat ziet hij liever dat het kabinet een samenwerking aangaat met de oppositie die ‘structureler van aard is’. Dat betekent veelomvattende akkoorden die verschillende dossiers doorkruisen: van zorg tot wonen en van de AOW tot stikstof.
Klaver is bereid om Jetten aan meerderheden te helpen, maar heeft een aantal niet-onderhandelbare eisen: geen bezuinigingen op de zorg en de AOW-verhoging moet van tafel. Klaver probeerde eerder in het debat over het eindverslag van de informateur de AOW-verhoging van tafel te krijgen, maar kwam toen zes zetels tekort. Klaver adviseert Jetten de AOW-verhoging direct van tafel te vegen. ‘Pas op wat u doet’, aldus de GroenLinks-PvdA’er. ‘We gaan hier niet over onderhandelen. Deze maatregel moet van tafel.’
Avinash Bhikhie
Gepubliceerd op 11:49, 25-2-2026
Klaver haalt uit naar plan minister Heinen om vermogensbelasting aan te passen: ‘ronduit ongepast’
Oppositieleider Jesse Klaver (GroenLinks-PvdA) trapt af met een ruimhartige felicitatie aan de nieuwe kabinetsploeg en premier Rob Jetten. ‘Beste Rob, veel succes met de belangrijke taak die voor je ligt. Je weet dat ik het je ontzettend gun om hier een succes van te maken.’ De leider van de linkse samenwerking benadrukt daarna dat hij ‘verantwoordelijk oppositie’ wil voeren ‘omdat alle grote dingen in dit land zijn bereikt door samen te werken.’
Maar na de vriendelijke woorden verandert Klaver zijn toon en haalt hij uit naar minister van Financiën Eelco Heinen. Net voor het debat over de regeringsverklaring kwam de VVD’er met de boodschap dat hij de wet voor de vermogensbelasting (box 3) wil aanpassen, ondanks dat amper twee weken geleden door de Tweede Kamer met een nieuw plan werd ingestemd. De aanpassing kost miljarden euro’s.
Klaver vindt het ‘ronduit ongepast’ dat Heinen die uitspraak doet op de dag dat de Kamer over de regeringsverklaring debatteert. Het getuigt in zijn ogen niet van de ‘nieuwe politieke cultuur’ die de coalitie wil uitstralen. Bovendien is het volgens de GroenLinks-PvdA-leider niet aan de minister maar aan de staatssecretaris om naar de vermogensbelasting te kijken.
De vrees voor lagere vermogensbelasting past ook in de kritiek die Klaver in de breedte heeft op het coalitieakkoord. Hij benadrukt dat het nieuwe kabinet het vooral opneemt voor mensen ‘die het al heel goed hebben’. Als voorbeeld haalt hij de verlaging van uitkeringen aan en de snellere stijging van de AOW-leeftijd. ‘Wat is hier eerlijk aan?’
Hessel von Piekartz
Gepubliceerd op 11:13, 25-2-2026
Jetten: ‘Jongeren van nu niet opzadelen met onmogelijke financiële lasten’
De premier erkent dat het regeerakkoord ‘ingrijpende maatregelen’ bevat die de zorg en de sociale zekerheid gaan raken: de AOW-leeftijd versneld omhoog, het eigen risico in de zorgverzekering omhoog, de uitkeringen juist korter en lager.
De premier verdedigt de ingrepen met het argument dat ook voorgangers als Jan Peter Balkenende en Mark Rutte veel gebruikten: ‘Het punt is dat nu niet kiezen op termijn nog meer pijn gaat doen. Als je mensen vraagt of onze kinderen en kleinkinderen ook moeten genieten van een goed pensioen en goede toegankelijke zorg, zegt iedereen ja. Maar niemand vindt het fijn om daarvoor nu een pas op de plaats te maken. Niets doen betekent echter dat we de jongeren van nu opzadelen met onmogelijke financiële lasten en onhoudbare voorzieningen. Daarom willen wij het kabinet zijn dat noodzakelijke keuzes wel maakt.’
Raoul du Pré
Gepubliceerd op 11:09, 25-2-2026
Jetten herhaalt zijn oproep: ‘Laten we samenwerken’
Minister-president Rob Jetten is woensdagochtend begonnen met het afleggen van zijn Regeringsverklaring, het officiële parlementaire startschot van het nieuwe kabinet. Hij houdt daarbij nauwgezet vast aan de toon van het regeerakkoord: het kabinet-Jetten wil ‘knopen doorhakken, ook als die ingewikkeld zijn’ en daartoe samenwerken met andere partijen, met collega-overheden, met vakbonden en werkgevers, en daarbij toewerken naar een nieuwe cultuur op het Binnenhof: ‘Wat niet werkt is als we in Den Haag de hele tijd alleen maar met onszelf bezig zijn. We willen weg van de politiek op de vierkante millimeter, weg van het chagrijn, weg van elkaar de maat nemen.’
Of de oppositie er ook zo over denkt, is nog even de vraag: de premier mag tijdens zijn verklaring niet worden geïnterrumpeerd.
Raoul du Pré
Gepubliceerd op 07:09, 25-2-2026
Debat over regeringsverklaring om 10.30 uur van start
In de Tweede Kamer begint om 10.30 uur het tweedaagse debat over de regeringsverklaring. Op dag één leest premier Rob Jetten zijn regeringsverklaring voor, waarin hij het beoogde beleid van zijn kabinet uiteenzet. Daarna krijgen alle Kamerfracties de kans om op Jettens verklaring te reageren, te beginnen bij Jesse Klaver als leider van de grootste oppositiepartij (GroenLinks-PvdA).
De dag daarna krijgt Jetten de gelegenheid om de vragen van de oppositie te beantwoorden. Bij het vorige debat over de regeringsverklaring, bij het aantreden van het kabinet-Schoof in 2024, duurde het eerste deel twaalf uur. Even voor tien uur ’s avonds rondde JA21-leider Joost Eerdmans toen als laatste fractievoorzitter zijn spreektijd af.
Voorafgaand aan het debat worden vanaf 10.15 uur eerst liefst elf nieuwe Kamerleden beëdigd. Zij vervangen de D66’ers, VVD’ers en CDA’ers die vanuit de Kamer naar het kabinet zijn vertrokken, onder wie premier Rob Jetten en vicepremiers Dilan Yesilgöz en Bart van den Brink. Ook Nathalie van Berkel, die zich vorige week terugtrok als beoogd staatssecretaris en daarna ook haar Kamerzetel opzegde, wordt vandaag vervangen.
Daan de Vries
Koning Willem-Alexander met premier Rob Jetten en zijn ministers.ANP
Gepubliceerd op 00:02, 24-2-2026
Jetten belt vrijwel direct na aantreden met Zelensky
Kersvers premier Rob Jetten heeft al enkele uren na zijn aantreden gebeld met de Oekraïense president Volodymyr Zelensky. Jetten verzekerde dat Nederland Oekraïne onverminderd blijft steunen, zo meldt Zelensky in een Nederlandstalig X-bericht.
De twee regeringsleiders hebben afgesproken elkaar snel te ontmoeten. Ze spraken onder meer over luchtafweerraketten, benodigdheden voor de energievoorziening en vredesonderhandelingen, onderwerpen die voor Oekraïne nu het urgentst zijn.
Morgen, op zijn eerste volle werkdag, neemt Jetten deel aan een overleg met de leiders van andere landen die Oekraïne willen blijven beschermen. Hij belt ’s middags in voor een videovergadering van de zogenoemde Coalitie van Bereidwilligen.
De nieuwe minister van Buitenlandse Zaken Tom Berendsen belde vanavond met zijn Amerikaanse ambtgenoot Marco Rubio. Dat gesprek ging over de Navo, de oorlog in Oekraïne en de Amerikaanse plannen in Venezuela.
Vier leden van het Grotius Centre for International Legal Studies, Larissa van den Herik, Carsten Stahn, Anna Marhold en emeritus hoogleraar Nico Schrijver, stellen in verschillende media dat de recente aanval op Iran in strijd is met internationaal recht.
Dat er reden was voor zelfverdediging is niet aangetoond, een VN-mandaat werd niet gevraagd en selectief naleven van regels ondermijnt de geloofwaardigheid van het systeem.
Geen rechtvaardiging voor aanval
Larissa van den Herik, hoogleraar internationaal recht stelt in Nieuwsuur, Radio1 en de NOS dat internationaal recht geen ‘lichtschakelaar’ heeft waarmee het recht selectief kan worden in- of uitgeschakeld. Volgens haar hebben de VS en Israël geen bewijs geleverd dat er sprake was van een aanval of onmiddellijke dreiging vanuit Iran, waardoor de acties van VS en Israël een schending vormen van kernprincipes van het internationaal recht. Het idee van een Responsibility to Protect biedt geen zelfstandige grond voor militair ingrijpen. ‘Ook vanuit de gedachte dat geweld het lot van de burgerbevolking niet verbetert.’
Politieke belangen boven recht
Nico Schrijver, emeritus-hoogleraar internationaal recht, benadrukt voor NPO-Radio1, dat elke aanval moet voldoen aan het Handvest van de VN: alleen zelfverdediging bij een aanval of toestemming van de Veiligheidsraad legitimeert geweld. In het geval van Iran was geen sprake van zelfverdediging en ontbreekt een VN-mandaat. Schrijver: ‘de VS en Israël hebben hier de hoogste trede op de ladder van escalatie betreden.’
Geloofwaardigheid van Europa op het spel
Anna Marhold, universitair docent internationaal recht en lid van de Adviesraad Internationale Vraagstukken van het Parlement, waarschuwt in dezelfde uitzending van NPO-Radio1, dat selectief naleven van internationaal recht ‘de geloofwaardigheid van Europa ondermijnt. Terwijl de EU mensenrechten hoog in het vaandel heeft, blijft zij bij de aanval op Iran opvallend terughoudend, wat het idee van dubbele standaarden versterkt.’
Keerpunt in de internationale rechtsorde
Carsten Stahn, hoogleraar international criminal & global justice, noemt de aanval in het Leidsch Dagblad, een ‘keerpunt in de internationale rechtsorde.’ Het schenden van het geweldsverbod zonder juridische basis, terwijl onderhandelingen nog gaande waren, vormt een grove schending van het recht op zelfverdediging. Hij waarschuwt dat ‘pragmatisme van westerse staten, op de lange termijn heel schadelijk kan zijn voor het internationaal recht.’
Conclusie van de experts
Europese landen blijven terughoudend en spreken niet met één mond over de aanval op Iran. Sommige landen tonen steun, terwijl andere landen pleiten voor diplomatieke oplossingen en het respecteren van internationaal recht. Alle experts zijn het eens: de aanval op Iran schendt het internationaal recht. Zonder directe dreiging of VN-mandaat, en met selectieve toepassing van regels, wordt de internationale rechtsorde ondermijnd, met gevaar voor toekomstige conflicten en verlies van geloofwaardigheid.
De Spaanse premier Pedro Sánchez heeft zich woensdag ondanks economische dreiging vanuit de VS wederom onomwonden kritisch uitgelaten over de Amerikaans-Israëlische aanvallen op Iran. In een televisietoespraak zei hij dat het standpunt van de Spaanse regering in vier woorden samengevat kan worden: „No a la guerra”. Hij noemde de oorlog een „schending van het internationaal recht”. Spanje veroordeelt eveneens de mensenrechtenschendingen door het Iraanse ayatollahregime, maar „de ene onrechtmatigheid mag niet met de andere worden beantwoord, want zo beginnen de grote rampen van de mensheid”.
Sánchez veroordeelde de militaire acties van de VS en Israël, die zaterdag begonnen, diezelfde dag nog. Deze vormden volgens hem een „escalatie” die „bijdraagt aan een meer onzekere en vijandige internationale orde”. „We kunnen ons geen nieuwe langdurige en verwoestende oorlog in het Midden-Oosten veroorloven”, aldus Sánchez.
Spaanse autoriteiten weigerden daarom afgelopen weekend Amerikaanse gevechtsvliegtuigen die betrokken waren bij de aanval op Iran toegang te geven tot gezamenlijk beheerde militaire bases in het zuiden van het land. Volgens de Spaanse minister van Buitenlandse Zaken staat buiten kijf dat deze bases niet gebruikt zullen worden voor iets dat „niet onder het VN-handvest valt”. Minister van Defensie Margarita Robles zei dat er weliswaar „een overeenkomst” is met de VS over deze basis, maar dat deze enkel geldt voor operaties die „voldoen aan internationale juridische kaders”.
Dat schoot bij Donald Trump in het verkeerde keelgat. Dinsdag dreigde de Amerikaanse president tijdens een afspraak met de Duitse bondskanselier Friedrich Merz daarom met het verbreken van alle handelsbetrekkingen met Madrid: „We willen niets meer met Spanje te maken hebben”. Merz kwam niet op voor zijn Spaanse collega, maar benadrukte vooral zijn eigen onvrede over het feit dat Spanje niet voldoet aan de NAVO-norm voor defensie-uitgaven.
Het lijkt weinig indruk te maken op de socialistische Sánchez. „We gaan niets doen dat indruist tegen onze waarden en principes uit angst voor represailles van anderen”, verzekerde hij het Spaanse volk woensdag op de nationale televisie. Volgens de Spaanse regering is dit geen „naïeve” positie, maar een die overeenkomt met wat in Europese en internationale verdragen staat.
Tot nu toe is Sánchez de enige Europese politiek leider die zo stellig kritiek levert op het handelen van de VS en Israël. Voor veel anderen, onder wie de Britse premier Keir Starmer, lijkt het te vriend houden van Trump belangrijker. Zo verklaarde Starmer de VS wel toegang te willen geven tot Britse militaire bases voor „defensieve operaties”. De Franse president Emmanuel Macron leek zich dinsdag wel enigszins aan te sluiten bij Sánchez: Frankrijk kan de Amerikaans-Israëlische aanvallen „niet goedkeuren” omdat deze buiten de internationale rechtsorde vallen. Toch noemt hij Iran de primaire verantwoordelijke voor de oorlog die nu uitbreekt in het Midden-Oosten.
EINDE
1 JAAR PRESIDENT TRUMP [DE KWADE OOM DONALD]/HIGHLIGHTS
De aanvallen van de VS en Israël op Iran en de daaropvolgende tegenaanvallen van Iran vallen allemaal buiten het internationale recht. Dat zei minister-president Jetten vandaag. Tegelijk zegt hij er begrip voor te hebben dat de VS en Israël hebben willen “ingrijpen” in het nucleaire- en raketprogramma van Iran.
Jetten wijst er daarbij op dat het Iraanse regime “bruut en gewelddadig” is en het internationale recht de Iraanse bevolking al tientallen jaren niet heeft beschermd. Ook stipt hij aan dat Iran milities in de regio steunt, bijvoorbeeld in Libanon en Gaza, die al jaren slachtoffers maken. “Je ziet dat Iran ook al vele jaren het internationale recht aan zijn laars lapt.”
Steun of instemming
Toch is er geen steun van Nederland voor de aanvallen van de VS en Israël, die gelden als bondgenoten. “Deze aanvallen zijn ingezet zonder andere landen vooraf te informeren of consulteren. Er is geen sprake van een verzoek om steun of instemming.” Jetten verwacht ook niet dat dat er alsnog komt.
De premier wil er niet over filosoferen of het de juiste keuze is geweest van die landen om Iran aan te vallen. “Die vraag is nu niet aan de orde, omdat we nog midden in de escalatie zitten”, aldus Jetten. “We moeten er vooral alles aan doen om in de escalatie de Nederlandse en Europese belangen te dienen.”
Dat gaat Nederland mogelijk doen door een marineschip die kant op te sturen. Het kabinet gaat dit weekend gebruiken om te besluiten over de inzet van het luchtverdedigings- en commandofregat Zr. Ms. Evertsen. De intentie is om “ja” te zeggen, zei Jetten daarbij. Het gaat nu om bijvoorbeeld de precieze opdracht en de instructies die de militairen meekrijgen. “We willen dat de komende dagen nog een keer doorlopen.”
Charles de Gaulle
Frankrijk wil met het vliegdekschip Charles de Gaulle Europese landen die in de buurt van Iran liggen beschermen tegen mogelijke raket- en droneaanvallen, aldus Jetten. De Evertsen is goed in staat projectielen uit de lucht te halen. “Daarom neemt het kabinet dit verzoek ook zo serieus.”
Het fregat was al met de Charles de Gaulle op trainingsmissie in de Oostzee. Het kabinet besloot deze week al om het fregat met de Fransen te laten meevaren naar de Middellandse Zee en ondertussen de precieze missie te bespreken.
Als het kabinet daartoe besluit, dan krijgt de Tweede Kamer daar na het weekend een zogenoemde artikel 100-brief over.
EINDE
[36]
D66 wil dat Nederland, samen met Europa, opkomt voor vrede, mensenrechten en een eerlijke wereld. Ons buitenlandbeleid is Europees. Met sterke diplomatie, internationale samenwerking en eerlijke handel bouwen we aan veiligheid en stabiliteit – ook voor toekomstige generaties. Democratie, mensenrechten, internationaal recht en internationale solidariteit zijn geen luxe. Nederland is misschien een klein land, maar we zijn groots als we samen met anderen verantwoordelijkheid nemen in de wereld.
Als sociaal-liberale partij pleit D66 voor het internationaal recht als richtlijn voor internationaal beleid. We zullen ons altijd uitspreken als het internationaal recht wordt geschonden.”
Wat er in de wereld gebeurt, voelen we ook thuis. Oorlog in Oekraïne, genocide in Gaza, protesten in Iran. De macht gaat te vaak boven recht en onschuldige mensen zijn het slachtoffer. Onderdrukking, ongelijkheid en mensenrechtenschendingen raken ons.
D66 wil dat Nederland, samen met Europa, opkomt voor vrede, mensenrechten en een eerlijke wereld. Ons buitenlandbeleid is Europees. Met sterke diplomatie, internationale samenwerking en eerlijke handel bouwen we aan veiligheid en stabiliteit – ook voor toekomstige generaties. Democratie, mensenrechten, internationaal recht en internationale solidariteit zijn geen luxe. Nederland is misschien een klein land, maar we zijn groots als we samen met anderen verantwoordelijkheid nemen in de wereld.
Als sociaal-liberale partij pleit D66 voor het internationaal recht als richtlijn voor internationaal beleid. We zullen ons altijd uitspreken als het internationaal recht wordt geschonden.
Nederland ondersteunt organisaties die bewijsmateriaal van schendingen van mensenrechten en humanitair oorlogsrecht opsporen, bijhouden en documenteren. Bijvoorbeeld in Gaza, waar hulpverleners en journalisten doelwit zijn van Israëlische aanvallen. En in Oekraïne, waar Rusland Oekraïense kinderen heeft ontvoerd en geïndoctrineerd. Daarbij horen vervolgstappen om individuen te bestraffen via het Internationaal Strafhof en overheden via het Internationaal Gerechtshof.
Internationale handel is de drijvende kracht achter een goed draaiende wereldeconomie en achter de Nederlandse economie. Maar liefst een derde van ons geld wordt in het buitenland verdiend. Europa wordt kampioen vrijhandel door wereldwijd handelsovereenkomsten te sluiten. Mensenrechten, arbeidsomstandigheden, de positie van vrouwen en het milieu zijn leidend in de manier waarop wij met andere landen handel drijven. Zo versterken we onze economie en bouwen we onze afhankelijkheid van landen als China af. We stemmen zo snel mogelijk in met het EU-Mercosur (Brazilië, Argentinië, Uruguay en Paraguay) handelsakkoord.
In de afgelopen periode is veel schade aangericht door bezuinigingen op internationale samenwerking. We laten zien hoe het wél kan en zien kans voor vernieuwing van internationale samenwerking. We zetten een significante stap naar herstel van het budget naar 0,7% van het bbp. De kosten voor eerstejaars asielzoekers worden zo min mogelijk betaald uit het budget van ontwikkelingssamenwerking aangezien dit budget bestemd is voor internationale armoedebestrijding. We organiseren internationale samenwerking (ontwikkelingssamenwerking) anders, zodat we langdurige investeringen en sterke impact mogelijk maken. We maken duidelijke keuzes over de gebieden waarin we investeren en met welke internationale partners we dat doen. We hebben specifiek aandacht voor de rol en rechten van vrouwen.
Over de hele wereld krijgen kritische burgers, journalisten en mensenrechtenorganisaties steeds minder ruimte. Dat beschadigt de rechtsstaat en de democratie. Daarom wil D66 dat Nederland organisaties die werken aan democratisering, goed bestuur en vrije media internationaal blijft steunen, zoals ngo’s, politieke partijen en burgerbewegingen. Expliciet steunen we vrouwenrechtenbewegingen en dappere voorvechters die opkomen voor vrouwen- en LHBTIQA+-rechten.
D66 wil het vetorecht binnen de VN Veiligheidsraad afschaffen.
Zolang de Verenigde Naties verlamd blijft door de vetomacht in de Veiligheidsraad, moet Nederland zich inzetten voor nauwe samenwerking met alle rechtsordelijke democratieën in de wereld. We treden zoveel mogelijk gezamenlijk op tegen dictatuur, agressie, uitbuiting van mensen, internationale achteruitgang van de natuur, vergiftiging van het milieu en opwarming van het klimaat. Mondiaal beleid met gelijkgezinde staten kan voor iedereen de toekomst veiliger maken.
We blijven Oekraïners zowel militair als humanitair steunen in hun dappere strijd tegen de Russische agressie. De verdere integratie van Oekraïne in de NAVO is van groot belang voor veiligheid op het Europese continent.
D66 veroordeelt de continue en grove schendingen van het internationaal recht door Israël. Ook veroordelen we de terroristische aanslag door Hamas op 7 oktober 2023. De genocide in Gaza, de grootschalige vernietiging, het vermoorden en uithongeren van de Palestijnen, en het geweld tegen de Palestijnen door Israëlische kolonisten op de Westelijke Jordaanoever moeten onmiddellijk stoppen. Deze misdaden moeten bestraft worden. Wij pleiten voor een onmiddellijk en duurzaam staakt-het-vuren, ongehinderde humanitaire toegang onder VN-vlag (inclusief structurele steun aan UNRWA) en vrijlating van alle gijzelaars. Nederland moet de gehele regering-Netanyahu sanctioneren, per direct stoppen met de export van wapens en dual-use goederen die mogelijk bijdragen aan het geweld in Gaza, de import verbieden van goederen uit de bezette gebieden en per direct het EU-associatieverdrag opschorten. Vrede begint met gelijke rechten. De onwettige bezetting van de Palestijnse gebieden moet worden beëindigd. D66 wil dat de humanitaire crisis in Gaza zo snel mogelijk wordt gekeerd door hier een internationale VN-gemandateerde interventiemacht in te zetten op basis van de VN-resolutie Responsibility to Protect (R2P) via een spoedsessie van de VN. Nederland moet nu de Palestijnse staat erkennen en het Palestijnse recht op zelfbeschikking bevestigen.
De reactie van minister Berendsen op de Amerikaans-Israëlische aanval op Iran maakt duidelijk dat de ‘taal van de macht’ voor het kabinet zwaarder weegt dan het verdedigen van het internationaal recht.
ederland heeft de verantwoordelijkheid om het internationaal recht actief te bevorderen.’ Die zin staat in het coalitieakkoord van het op 23 februari aangetreden kabinet-Jetten.
‘Internationaal recht is niet het enige kader dat je op deze situatie kunt plakken’. Zo reageerde minister van Buitenlandse Zaken Tom Berendsen (CDA) op 2 maart op de Amerikaans-Israëlische aanval op Iran.
Het heeft slechts een week geduurd voordat het kabinet van premier Rob Jetten (D66) in de knel kwam met het internationaal recht. Twee bondgenoten, de VS en Israël, vielen zaterdag Iran aan, een soeverein land, en liquideerden het staatshoofd.
Zoals Marieke de Hoon, hoofddocent internationaal recht aan de Universiteit van Amsterdam, in NRC onomwonden stelde: dit mag niet onder internationaal recht. Geweld mag alleen als het is geautoriseerd door de Veiligheidsraad of in reactie op een aanval of onmiddelijk dreiging daarvan. Dat was hier ‘heel duidelijk’ niet het geval, aldus De Hoon.
Nederland toont begrip voor aanval op Iran
We mogen aannemen dat de juridisch adviseurs van Berendsen dat ook weten. Het bevorderen – of het ‘verdedigen’ zoals het elders in het coalitieakkoord heet – van het internationaal recht zou moeten leiden tot veroordeling van de aanval op Iran.
Maar daar is de relatie met de VS en Israël het kabinet blijkbaar te dierbaar voor. In Nieuwsuur stelde Berendsen dat hij ‘begrip’ had voor de aanval op Iran en hij deze niet veroordeelde, met als onderbouwing dat het regime in Iran ‘moorddadig’ is.
Zowel bij Nieuwsuur als in andere media vroegen journalisten door: vindt de minister de aanval een schending van het internationaal recht, ongeacht hoe moorddadig het regime in Iran ook is?
Geen ‘zwart-witsituatie’
Berendsen laveerde. Hij noemde dit ‘terechte vragen’, maar vond het niet aan hem om ze te beoordelen. Hij hield vol dat het kabinet voor de internationale rechtsorde staat, maar voegde eraan toe ‘dat het internationaal recht niet het enige kader is dat je op deze situatie kunt leggen.’ Het is volgens Berendsen geen ‘zwart-witsituatie’.
Welk ander kader hanteert de minister dan nog meer? Berendsen noemde opnieuw de moorddadigheid van het Iraanse regime waar een ‘dreiging van uit gaat’. Maar als dat het kader is, mogen ook veel andere landen worden aanvallen.
Want Iran is niet het enige moorddadige regime. Ook bondgenoten van Nederland gaan niet vrijuit, leert alleen al een blik op de genocide in Gaza en op de Israëlische martelkampen. Zonder het te beseffen opent Berendsens kader de deur voor een eenzijdige aanval op Israël. Of gelden er dan andere regels?
Onverenigbare doelstellingen
Maar zo zal Berendsen zijn kader en de zwart-wit-situatie niet bedoelen. Het kader waar hij wél op doelt is dat van ongebreidelde machtspolitiek. Dat valt af te leiden uit het coalitieakkoord, dat stelt:
We leven in een multipolaire wereld waarin het internationaal recht niet vanzelfsprekend prevaleert. Dat vraagt om een opstelling als land dat het internationaal recht verdedigt, maar ook de taal van macht leert spreken.
Dat klinkt gebalanceerd en verstandig – Berendsen noemde het ‘realistisch’ –, maar de aanval op Iran laat zien dat deze zaken onverenigbaar zijn. Onder internationaal recht mag de aanval op Iran niet. Maar de taal van de macht dicteert de aanval te steunen, omdat het een bondgenoot – tevens het machtigste land ter wereld – is die hem uitvoert.
Los van de aanval op Iran heeft de Amerikaanse bondgenoot laten zien weinig op te hebben met het internationaal recht. De VS steunde de genocide in Gaza, ontvoerde de president van Venezuela, Nicolas Maduro, en legde sancties op aan medewerkers van het Internationaal Strafhof omdat het Israëlische bewindslieden wil vervolgen.
Kortom, het onderhouden van de relatie met de VS en het verdedigen van het internationaal recht zijn regelrecht met elkaar in strijd.
Macht ten koste van recht
Een week na het aantreden van het kabinet-Jetten helt het in de balans tussen recht en macht over naar het laatste. Hoe pijnlijk dat is, blijkt uit het feit dat ‘het bevorderen van het internationaal recht’ niet alleen in het coalitieakkoord staat, maar ook in de grondwet.
En het is pijnlijk omdat ook de doelstelling van de coalitie om de ‘straffeloosheid in Gaza tegen te gaan’ naar alle waarschijnlijkheid zal moeten buigen voor ‘de taal van de macht’. Het behoeft geen uitleg dat die macht niet bij de Palestijnen ligt.
Het kan wél
De premier van Spanje, Pedro Sanchez, liet zien hoe de reactie van een NAVO-lid mét respect voor het internationaal recht op de aanval op Iran er uit hoort te zien:
Het is mogelijk om tegen een haatdragend regime te zijn en tegelijkertijd tegen een ongerechtvaardigde en gevaarlijke militaire interventie.Ik roep nogmaals op tot onmiddellijke de-escalatie, respect voor het internationaal recht en hervatting van de dialoog.Spanje zal erbij zijn. En Europa moet er ook bij zijn.’
Sanchez’ boodschap aan het kabinet: het kan wél.
EINDE
[37]
[37]
” De wereld Ons verdienvermogen en onze veiligheid en democratie vragen om realisme. We leven in een multipolaire wereld waarin het internationaal recht niet vanzelfsprekend prevaleert. Dat vraagt om een opstelling als land dat het internationaal recht verdedigt, maar ook de taal van macht leert spreken.”
BLADZIJDE 34
Aan de slag Bouwen aan een beter Nederland Coalitieakkoord 2026-2030 D66, VVD en CDA
De Nationale Ombudsman en de Kinderombudsman waarschuwen voor de nieuwe asielwetten die momenteel bij de Eerste Kamer liggen. Ze roepen Eerste Kamerleden op kritisch naar de wetten te kijken.
Het gaat om de wetsvoorstellen van oud-minister Faber (PVV) die moeten leiden tot “het strengste asielbeleid ooit” in Nederland. Vlak voor Kerst stemde een meerderheid van de Tweede Kamer in met de twee nieuwe asielwetten.
Daarin staat onder meer dat het strafbaar wordt om illegaal in Nederland te verblijven. De ombudsmannen maken zich vooral zorgen over de gevolgen daarvan voor kinderen. Oud-asielminister Van Weel, die Faber opvolgde, vond het niet nodig om de wetten te toetsen aan kinderrechten, omdat de wet alleen over volwassenen gaat.
“Als ouders strafbaar worden gesteld, raakt dat hun kinderen”, zegt Kinderombudsman Margrite Kalverboer, die wijst naar het toeslagenschandaal als voorbeeld. “Daarom moeten we die gevolgen vooraf goed bekijken en waar mogelijk voorkomen.” Ze roept de Eerste Kamer op om alsnog om zo’n kinderrechtentoets te vragen.
Tweestatusstelsel
Daarnaast uiten de ombudsmannen opnieuw kritiek op de andere maatregelen die met de nieuwe asielwetten worden geregeld. Zo wordt een verblijfsvergunning korter geldig, van vijf naar drie jaar. Verder wordt het met de nieuwe regels lastiger om familie over te laten komen naar Nederland en komt er een zogenoemd tweestatusstelsel.
Daarin worden vluchtelingen opgedeeld in twee groepen: mensen die zijn gevlucht omdat ze gevaar lopen vanwege hun etniciteit, geaardheid of geloof en een groep die is gevlucht voor oorlog en geweld. Deze groep moet op termijn in principe terugkeren en krijgt ook minder rechten.
Nog langere wachttijden
De ombudsmannen spreken van “wetgeving voor de bühne” en vrezen dat de nieuwe wetten tot nog langere wachttijden zullen gaan leiden in de hele asielprocedure.
Ook de IND, de organisatie die asielaanvragen in Nederland afhandelt, waarschuwt hiervoor. Doordat verblijfsvergunningen korter geldig worden moet de IND bijvoorbeeld veel vaker controles uitvoeren, terwijl er nu al een enorme wachttijd is. Op een tweede gesprek bij de IND moeten asielzoekers nu al ruim twee jaar wachten.
“De manier waarop de overheid tienduizenden asielzoekers en statushouders behandelt, heeft de ondergrens bereikt”, zegt de Nationale Ombudsman Reinier van Zutphen daarover.
Nieuwe Europese regels
Daarnaast gaan er deze zomer ook Europese regels rond migratie in, het zogenoemde Europese migratiepact. “Dat vertroebelt”, zegt Van Zutphen in een interview in Trouw. “In Den Haag loopt nu alles door elkaar heen: de twee asielwetten, het Europese migratiepact, de strafbaarstelling van illegaliteit. Het is een spaghetti geworden. Voor de uitvoerbaarheid, duidelijkheid en rechtszekerheid is dat geen goed idee. Dat is vragen om problemen en in mijn geval is dat vragen om klachten.”
Vorig jaar uitten de ombudsmannen ook al kritiek op de asielwetten van toenmalig minister Faber. Ze waarschuwden in een brandbrief voor de gevolgen voor de hele samenleving als de wetten worden ingevoerd.
Geen staatsnoodrecht, geen opt out, geen intrekking van de Spreidingswet en een belangrijke rol voor Vluchtelingenwerk. Internationale samenwerking moet de migratie beteugelen. Dat zijn enkele opvallende punten over asiel in het regeerakkoord.
Het hoofdstuk ‘Asiel en migratie’ in het regeerakkoord Aan de slag van het aanstaande kabinet-Jetten ademt een heel andere geest dan ‘het strengste asielbeleid ooit’ van het kabinet-Schoof. Maar in vergelijking met de visie die CDA en D66 begin december gezamenlijk presenteerden, heeft de nadien aangehaakte VVD de tekst op een aantal punten nog wel weten aan te passen.
CDA en D66 schreven destijds ter inleiding van hun paragraaf over asiel en migratie: ‘We kiezen voor duidelijkheid, menselijkheid en een overheid die weer greep heeft op haar eigen taak.’ Het woord ‘menselijkheid’ is uit Aan de slag verdwenen en vervangen door ‘een streng en menswaardig migratiemodel’.
Ook de verwijzing naar het in 2024 verschenen rapport Gematigde groei van de ‘Staatscommissie demografische ontwikkelingen 2050’ is geschrapt. CDA en D66 namen dat rapport nog als ‘vertrekpunt’. In het nieuwe regeerakkoord wordt het gezaghebbende rapport van CDA-coryfee Richard van Zwol niet meer genoemd.
Spreidingswet
Dat de Spreidingswet niet wordt ingetrokken, werd al aangekondigd in het document van CDA en D66 uit december, maar wel veel stelliger. Toen stond er dat de Spreidingswet ‘in stand’ zou blijven. ‘Daarmee borgen we een rechtvaardige verdeling over alle gemeenten.’ Nu staat er dat de Spreidingswet ‘voorlopig’ in stand blijft, met de toevoeging: ‘Wanneer er voldoende vaste en flexibele opvangplekken van het COA (Centraal orgaan Opvang Asielzoekers, red.) zijn, wordt inzet van de Spreidingswet overbodig.’
CDA en D66 noemden bij die ‘voldoende plekken’ nog expliciete aantallen: 41 duizend structurele opvangplekken en 29 duizend flexibele opvangplekken. Die aantallen ontbreken in het regeerakkoord en zijn vervangen door een verwijzing naar eerdere ‘afspraken’. Gebleven is het voornemen om alle peperdure noodopvangplekken, onder meer op schepen en in hotels, in de komende periode te sluiten. Ze worden vervangen door ‘gewone’ opvangplekken.
Asielwetten
Opmerkelijk is verder dat de coalitie de invoering van de twee asielwetten van voormalig PVV-minister Marjolein Faber, die voor behandeling klaar liggen in de senaat, nu expliciet een fiat geeft. ‘Indien de Asielnoodmaatregelenwet en/of de Wet invoering tweestatusstelsel zijn aangenomen door de Eerste Kamer voeren we deze wetten onverkort uit.’
D66 stemde in de Tweede Kamer tegen beide wetten. Het CDA stemde pas in met de Asielnoodmaatregelenwet, nadat demissionair minister David van Weel (VVD) de daarin dankzij een PVV-amendement opgenomen strafbaarstelling van illegaliteit met een novelle had gerepareerd. De Eerste Kamer moet de plenaire behandeling van de wetten nog agenderen.
De komst van een tweestatusstelsel vloeit mede voort uit het Europees Migratiepact, dat in juni in alle EU-landen van kracht moet zijn. De wetsbehandeling om dit mogelijk te maken volgt dit voorjaar. Nederland kende tot 2000 al een tweestatusstelsel. Vluchtelingen die persoonlijke vervolging hebben te vrezen, krijgen daarin bescherming met meer waarborgen dan mensen die vluchten voor oorlog en geweld (zogenoemde subsidiair beschermden). Het systeem werd indertijd afgeschaft vanwege de eindeloze juridische procedures die eruit volgden.
Buiten Nederland
De drie coalitiepartijen willen op termijn dat asielaanvragen buiten Europa worden ingediend en ook kunnen worden afgehandeld, zodat in Nederland geen asielprocedures meer hoeven worden doorlopen. De beoogde hervestiging van asielzoekers gaat Nederland afkopen: ‘Zolang de opvangketen in Nederland niet op orde is, vult Nederland het solidariteitsmechanisme binnen het Pact financieel in.’
Permanente verblijfsvergunningen verdwijnen onder het Europees Migratiepact. Naturalisatie is (na zes jaar) slechts mogelijk voor wie tweemaal een tijdelijke verblijfsvergunning heeft gekregen en aan de taaleis (niveau B1) voldoet. Voorrang voor statushouders in sociale huurwoningen zal niet langer wettelijk mogelijk zijn, zodra alternatieve huisvesting (nieuwbouw, tijdelijke woningen) in voldoende mate voorhanden is.
EINDE
[33]
” Indien de Asielnoodmaatregelenwet en/of de Wet Invoering Tweestatusstelsel zijn aangenomen door de Eerste Kamer voeren we deze wetten onverkort uit.”
BLADZIJDE 36
Aan de slag Bouwen aan een beter Nederland Coalitieakkoord 2026-2030 D66, VVD en CDA
” Voor de modernisering van het internationaal vluchtelingenrecht neemt Nederland samen met andere Europese landen de leiding om draagvlak te vinden. We organiseren een asieltop en nemen diplomatieke initiatieven. Doel is uiteindelijk dat asielaanvragen buiten Europa kunnen worden ingediend en afgehandeld, en dat in Nederland geen asielprocedures meer hoeven worden doorlopen”
BLADZIJDE 36
Aan de slag Bouwen aan een beter Nederland Coalitieakkoord 2026-2030 D66, VVD en CDA
Het onderwerp migratie is te lang een thema geweest waar veel politieke strijd over werd gevoerd, en waarover tegelijk te weinig keuzes zijn gemaakt. We gaan die keuzes nu wél maken om zo de orde terug te brengen. Door meer controle en een verminderde instroom van asielmigranten, én door fatsoenlijke opvang en sneller meedoen.
Door te gaan sturen op arbeidsmigratie die we écht nodig hebben en uitbuiting aan te pakken. Dit zijn onze plannen.
Een helder migratiemodel in Europa
Iedereen die nu naar Nederland komt heeft recht om asiel aan te vragen. Dat is koren op de molen van mensensmokkelaars die fors geld verdienen aan het leed van vluchtelingen.
Tegelijkertijd lukt het de meest kwetsbare mensen niet om bescherming te vinden: zij missen de middelen en connecties voor een levensgevaarlijke reis naar Europa.
Het EU-migratiepact is een eerste grote stap om meer controle te krijgen over wie naar Nederland komt.
Voor volledige controle werken we in internationaal verband aan een nieuw modern, streng en menswaardig migratiemodel. Dit willen we doen: • Voor de modernisering van het internationaal vluchtelingenrecht neemt Nederland samen met andere Europese landen de leiding om draagvlak te vinden. We organiseren een asieltop en nemen diplomatieke initiatieven. Doel is uiteindelijk dat asielaanvragen buiten Europa kunnen worden ingediend en afgehandeld, en dat in Nederland geen asielprocedures meer hoeven worden doorlopen. Zo kunnen erkende vluchtelingen via hervestiging worden verdeeld over Europa, waar ze met een vluchtelingenstatus hun leven kunnen opbouwen. Zo breken we het wrede verdienmodel van mensensmokkelaars op de Middellandse Zee. • We steunen de nieuwe EU-terugkeerverordening. Hiermee worden nationale terugkeerbesluiten onderling erkend en verruimen we de mogelijkheden voor gesloten opvang voorafgaand aan uitzetting. Nederland is hierbij voorstander van het verruimen van het zogeheten bandencriterium, waardoor het gemakkelijker wordt op EU-niveau terugkeer afspraken te maken met landen buiten Europa.
Bij afspraken over terugkeer- en transithubs waarborgt Nederland dat migranten nooit terug worden gestuurd naar een land waar zij het risico lopen om vervolgd te worden. Deze afspraken maken we zoveel mogelijk in samenwerking met de EU of gelijkgestemde landen.
De samenwerking met Oeganda wordt on hold gezet in de nasleep van de verkiezingen in dat land. •
Conform het EU-migratiepact zal de buitengrensprocedure voorzien in gesloten opvang voor asielzoekers voor aanvragen die niet kansrijk zijn. Om te waarborgen dat deze opvanglocaties veilig en menswaardig zijn gaat Nederland hieraan bijdragen. Zolang de opvangketen in Nederland niet op orde is, vult Nederland het solidariteitsmechanisme binnen het Pact financieel in
Nationale maatregelen
Bij het terugdringen van de asielinstroom en het voorkomen van misbruik van ons migratierecht gaan nationale- en Europese maatregelen hand in hand.
Dit willen we doen: • Indien de Asielnoodmaatregelenwet en/of de Wet Invoering Tweestatusstelsel zijn aangenomen door de Eerste Kamer voeren we deze wetten onverkort uit. •
Wanneer het aantal mensen dat een asielaanvraag doet in korte tijd fors stijgt, daarop niet kon worden geanticipeerd en de asielketen bezwijkt onder de instroom, nemen we aanvullende instroombeperkende maatregelen. Daaronder mogelijk een tijdelijke noodstop op de nareis van subsidiair beschermden. Voor schrijnende gevallen geldt een hardheidsclausule.
De IND moet sneller kunnen beslissen, en dus vereenvoudigen we de asielprocedure.
We schaffen onder andere de AA/VA-procedure, verplichte procedurestappen zoals het aanmeldgehoor, verplicht medisch advies en de voornemenprocedure af.
Zo krijgt de IND meer flexibiliteit om tot een zorgvuldig besluit te komen. Het niet meewerken aan procedures wordt een afwijzingsgrond en herhaalde asielaanvragen gaan we veel strenger toetsen.
Zo zorgen we dat procedures niet langer duren dan strikt noodzakelijk. Voor de beroepstermijnen sluiten we aan op de minimumnormen uit het EU-migratiepact.
Voor kansarme aanvragers wordt rechtsbijstand pas toegekend na afwijzing, conform Europese regelgeving. •
We willen dat Vluchtelingenwerk, in samenwerking met COA en IND, op opvanglocaties spreekuurvoorzieningen aanbiedt en daarmee ook het COA en de IND ontlast. •
Door schijnerkenningen krijgen gezinsmigranten soms verblijfsrecht in Nederland zonder dat ze op enige manier zorgdragen voor het betreffende kind. Om dit tegen te gaan wordt erkenning van buitenlandse kinderen voortaan alleen nog bij een aantal gemeenten met relevante kennis en expertise mogelijk. Schijnerkenners worden strafrechtelijk vervolgd.
Hardere aanpak van asielzoekers die de wet overtreden
Asielzoekers die overlast geven of strafbare feiten plegen verzieken het voor echte vluchtelingen. De mensen in Budel en Ter Apel moeten weer rustig kunnen slapen. Dit willen we doen: • Veroordelingen tijdens de procedure worden zwaarder meegewogen in het besluit op de asielaanvraag. De glijdende schaal wordt maximaal aangescherpt. • Asielzoekers die op de zogeheten top-x-lijst staan, worden strenger aangepakt. Daarbij wordt meer rekening gehouden met recidive. Asielzoekers die stelselmatig overlast veroorzaken in het OV of zwartrijden, krijgen sneller een reisverbod. • We breiden het aantal verscherpt-toezichtlocaties (vtl) en vrijheidsbeperkende procesbeschikbaarheidslocaties (pbl) flink uit. De ernstigste overlastgevers worden waar mogelijk in vreemdelingenbewaring genomen en uitgezet. • Voor gemeenten met een aanmeldcentrum wordt structureel hogere politie-inzet mogelijk. • Een effectieve manier om overlast te voorkomen, is zorgen dat asielzoekers actief kunnen zijn. Daarom wordt naast werk en taalles, waar nodig, ingezet op dagbesteding en verbeterde trauma- en verslavingszorg
De asielketen op orde
De asielketen loopt nu bijna elke dag tegen de grenzen van het mogelijke aan. We gaan voor de hele vreemdelingenketen (IND, COA, Nidos en DT&V) de aanpak dan ook baseren op meerjarige financiering op basis van realistische prognoses. Dit willen we doen:
Volgens de afspraken met het kabinet uit 2023 stellen we het COA in staat om voldoende structurele en flexibele opvangplekken te realiseren, met stabiele financiering op basis van de laatste meerjaren productie prognose. De plekken voor noodopvang (waaronder cruiseschepen en hotels) worden de komende periode gesloten en vervangen door gewone opvangplekken. Zo zorgen we er ook voor dat kinderen niet continu verhuisd worden. Als de instroom daalt, kunnen de flexibele plekken door gemeenten worden ingezet als tijdelijke huisvesting voor aandachtsgroepen uit de huisvestingswet. Op verzoek van de gemeenten en de uitvoeringsorganisaties in het asielsysteem houden we de spreidingswet nu voorlopig in stand, om zo een rechtvaardige verdeling over gemeenten te borgen. Wanneer er voldoende vaste en flexibele opvangplekken van het COA zijn, wordt inzet van de spreidingswet overbodig.
De kwetsbare groepen in de opvang – zoals LHBTI+’ers, kinderen en bekeerlingen – gaan we meer beschermen. Wie de opvang voor hen onveilig maakt, wordt sneller onder verscherpt toezicht geplaatst en afgewezen voor een verblijfsvergunning. Kwetsbare alleenstaande minderjarige vluchtelingen worden waar nodig begeleid tot hun 21e in plaats van hun 18e , om zo te voorkomen dat jonge asielzoekers vervallen in overlast gevend of crimineel gedrag. •
Voorrang voor statushouders bij sociale huur knelt in bepaalde gemeenten steeds meer, omdat Nederlanders daar te lang op een wachtlijst staan. Zolang er geen goed alternatief is om statushouders te huisvesten, laten we beleid op dit punt aan de gemeenten zelf. We pakken het probleem ondertussen op drie manieren aan: (1) minder instroom, (2) meer nieuwbouw en (3) alternatieve huisvesting tussen COAlocaties en een reguliere woning.
We sluiten met gemeenten een bindend convenant over het snel ontwikkelen van flexibele locaties voor tijdelijke woningen waar statushouders, Oekraïners en Nederlanders die tijdelijke huisvesting nodig hebben samen terechtkunnen, als alternatief voor het gebruik van sociale huurwoningen. Zodra deze alternatieve huisvesting er in voldoende mate is, zal de mogelijkheid van voorrang voor statushouders in sociale huurwoningen niet langer wettelijk mogelijk zijn.
BLADZIJDE 38 [LAATSTE STUK OVER ADBEIDSMIGRATIE SLA IK EVEN OVER, OMDAT IK MIJ OP ASIEL RICHT]
” Integratie: beschermen van vrijheid, sneller meedoen Vrijheid en gemeenschapszin zijn fundamenten waar Nederland op is gebouwd. Die vrijheid gaat om zichtbaar jezelf kunnen zijn, veilig zijn en vrij je geloof kunnen belijden. Vanzelfsprekend is die vrijheid niet. Mensen ervaren soms racisme en discriminatie, en daarmee drempels om mee te doen. In sommige gemeenschappen worden vrouwen onderdrukt, of is er religieus geïnspireerd geweld. Regimes ver weg strekken een lange arm uit naar hun diaspora in Nederland, tot zelfs het niveau van indoctrinatie en intimidatie. De meeste mensen willen actief meedoen en komen juist naar Nederland vanwege onze vrije, open samenleving. Daarom verwachten we ook dat iedereen de waarden van onze democratische samenleving omarmt, waaronder godsdienstvrijheid, gelijkheid van man en vrouw en acceptatie van LBHTI+’ers. We hebben respect voor elkaars verschillen en achtergrond. Wie zich actief wil inzetten in Nederland krijgt daarvoor ook alle kansen. Wie de boel verstiert, wacht een strenge aanpak. Dit willen we doen:
Vrijheid beschermen en versterken Van internationale studenten tot de kleinkinderen van wie ooit naar Nederland kwam: velen krijgen ongewild te maken met buitenlandse inmenging die onze open samenleving ondermijnt. Ook zijn er helaas individuen en gemeenschappen die zélf de keuze maken onze manier van leven te verwerpen. Dit willen we doen: • We creëren een meldpunt buitenlands inmenging onder het ministerie van Justitie & Veiligheid. Diasporagemeenschappen en internationale studenten kunnen hier, zo nodig anoniem, melding doen van transnationale repressie. We benutten die meldingen voor een effectieve aanpak, en melders worden zo goed mogelijk doorverwezen naar rechtshandhaving en/of instanties die hulp kunnen bieden. • Sommige religieuze instellingen worden misbruikt door onvrije landen om onze vrijheden aan te tasten. Daarom willen we dat zij transparant zijn over hun financiering. Hierbij gaan we buitenlandse financiering van onder andere moskeeën zoveel mogelijk tegen.
Over landen met een onvrij regime die met diasporabeleid een agenda voeren die onze democratische rechtsstaat ondermijnt en integratie tegenwerkt. bestaan al jaren grote zorgen. Wanneer zij daar weekend- en avondscholen voor inzetten is het nodig in te kunnen grijpen. Daarom ontwikkelen we wetgeving waarmee het onder voorwaarden mogelijk wordt op deze plaatsen gericht toezicht in te zetten. • We ondersteunen het initiatief van het Europees Parlement om imams die haat zaaien op een zwarte lijst te plaatsen en een inreisverbod te geven. en stellen in afwachting daarvan een nationale lijst op. • De interreligieuze dialoog onder coördinatie van het ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid zetten we door. Gezamenlijke initiatieven uit onder andere de Christelijke, joodse en islamitische gemeenschap omarmen we en versterken we waar nodig. Organisaties die integratie tegengaan, zijn in deze dialoog niet welkom. • We treden op tegen eerwraak, genitale verminking en gedwongen huwelijken, en voeren de mogelijkheid voor een gerechtelijk uitreisverbod in bij risico op genitale verminking in het buitenland. Er komt een strafverzwaringsgrond voor strafbare feiten als het plegen of medeplegen van eergerelateerd geweld. • Het gedeeltelijk verbod op gezichtsbedekkende kleding blijft bestaan en gaan we actiever handhaven door sneller boetes uit te delen.
Meedoen wordt de norm We willen dat iedereen, ook nieuwkomers, actief deelnemen én bijdragen aan de samenleving. Dat betekent snel starten met taal en werk of school. Dit willen we doen: • Asielzoekers met een goede kans op een verblijfsvergunning krijgen na drie maanden in de asielprocedure het recht om aan het werk te gaan. We schrappen administratieve rompslomp door een alternatief voor de tewerkstellingsvergunning in te voeren. Zij krijgen vanaf het begin hulp en bemiddeling naar werk om sneller te kunnen integreren én bij te kunnen dragen aan de opvang. Kansarme asielzoekers krijgen geen recht om te werken.
Taal is cruciaal. We starten direct aan het begin van de asielprocedure met taalles voor kansrijke asielzoekers. • Bij alle grotere opvanglocaties komt een Meedoenbalie. Daar worden mensen in procedure geholpen met taalles, vrijwilligerswerk of betaald werk. • Oekraïense vluchtelingen in Nederland vallen tot 2027 onder de tijdelijke beschermingsrichtlijn. We creëren per 2027 een tijdelijke verblijfsstatus voor hen conform ingezet beleid. Zij krijgen daarmee zekerheid en gaan zelf bijdragen. • Door de nationaliteitswet te moderniseren verliezen Nederlanders in het buitenland hun nationaliteit niet sneller dan voor onze buurlanden Duitsland, België, Frankrijk en het Verenigd Koninkrijk geldt. Voor nieuwkomers die in Nederland willen naturaliseren is het uitgangspunt dat zij afstand doen van hun andere nationaliteit. •
We breiden de pilots met startbanen voor vluchtelingen in verschillende gemeenten uit.
Statushouders krijgen direct een startbaan als springplank naar regulier werk, die ze combineren met de taallessen.
We onderzoeken de mogelijkheden om via de uitkering een prikkel te geven om de startbaan snel te accepteren.
We zorgen ervoor dat de Participatiewet en de Inburgeringswet beter op elkaar aansluiten, zodat iedereen tijdens het inburgeringstraject ook wordt gestimuleerd om te werken. •
Alle vrouwen verdienen economische zelfstandigheid, daarom worden niet alleen mannen maar ook vrouwen uit statushoudergezinnen gevraagd om te solliciteren als het gezin gebruik maakt van een uitkering.
We bezien of bij weigering een korting op de uitkering mogelijk is. • Statushouders met een (beroeps)opleiding kunnen te vaak niet hun diploma’s omzetten. We gaan meer gebruik maken van Ervaringscertificaten om te zorgen dat statushouders op hun eigen niveau aan het werk kunnen
De permanente verblijfsvergunning verdwijnt onder het Europese migratiepact, en daardoor kan iemand niet meer op basis van zo’n vergunning naturaliseren tot Nederlander. We maken naturalisatie daarom mogelijk op basis van een tijdelijke verblijfsvergunning, maar leggen de lat wel hoger dan voorheen. Wie tweemaal een tijdelijke verblijfsvergunning heeft gekregen én aan een taaleis op niveau B1 voldoet mag na 6 jaar naturaliseren. Voor wie voldoen aan een taaleis onmogelijk is, geldt een hardheidsclausule.
BLADZIJDE 40
Aan de slag Bouwen aan een beter Nederland Coalitieakkoord 2026-2030 D66, VVD en CDA
EWmagazine.nl +2
Koning Willem-Alexander met premier Rob Jetten en zijn ministers.ANP