Categorie archief: Divers

Noot 92/Waarschuwing

[92]
AI-overzicht
Een in-group (de ‘wij-groep’) is een sociale groep waar je emotioneel mee verbonden bent en waar je bij hoort. Een out-group (de ‘zij-groep’) is de groep waar je niet bij hoort, of een groep die je als anders beschouwt. Deze begrippen spelen een grote rol in de sociale psychologie. [12345]
De belangrijkste kenmerken op een rij:
  • In-group (Wij-groep):
    • Identificatie: Je voelt je verbonden met de leden en deelt normen en waarden.
    • Voorkeur: Leden van de in-group worden vaak positiever beoordeeld. Ze krijgen vaker het voordeel van de twijfel.
    • Voorbeeld: Je eigen vriendengroep, je collega’s, of fans van dezelfde voetbalclub. [123456]
  • Out-group (Zij-groep):
    • Afstand: Dit zijn de ‘anderen’ waarmee je je niet identificeert.
    • Vooroordelen: Leden van de out-group worden onbewust vaak negatiever of stereotyperender bekeken.
    • Voorbeeld: De aanhangers van de rivaliserende club. [12345]
Wat kun je ermee?
Dit fenomeen zit diep in de menselijke natuur verankerd en leidt al snel tot ‘wij-zij’ denken. Het is de basis van groepsvorming, maar kan in extreme vorm leiden tot uitsluiting en polarisatie. [12]
AI-overzicht
In-group en out-group zijn sociale psychologische termen die beschrijven hoe mensen groepen indelen op basis van ‘wij’ (de eigen groep) en ‘zij’ (de buitenstaanders). [12]
  • In-group: De sociale groep waar je bij hoort en identificeert. Hier voel je verbondenheid mee.
  • Out-group: De groep anderen waartoe je niet behoort, vaak gezien als de ‘buitenstaanders’. [1234]
Kenmerken & Dynamiek
  • In-group favoritisme: De neiging om mensen uit je eigen groep te bevoordelen, aardiger te vinden en positiever te beoordelen.
  • Out-group homogeniteit: De neiging om alle mensen uit een out-group over één kam te scheren (“ze zijn allemaal hetzelfde”), terwijl je de verschillen binnen je eigen in-group wél ziet.
  • Out-group bias/vooroordelen: Het (onbewust) hebben van negatieve gevoelens, wantrouwen of vijandigheid tegenover de out-group. [1234]
Voorbeelden in de praktijk
  • Sport: Supporters van jouw favoriete club zijn de in-group, supporters van de tegenstander zijn de out-group.
  • Maatschappij: Iemands geloof, nationaliteit of politieke voorkeur.
WIKIPEDIA
IN-GROEP EN UIT-GROEP

Reacties uitgeschakeld voor Noot 92/Waarschuwing

Opgeslagen onder Divers

Noot 91/Waarschuwing

[91]
AI-overzicht
Een in-group (de ‘wij-groep’) is een sociale groep waar je emotioneel mee verbonden bent en waar je bij hoort. Een out-group (de ‘zij-groep’) is de groep waar je niet bij hoort, of een groep die je als anders beschouwt. Deze begrippen spelen een grote rol in de sociale psychologie. [12345]
De belangrijkste kenmerken op een rij:
  • In-group (Wij-groep):
    • Identificatie: Je voelt je verbonden met de leden en deelt normen en waarden.
    • Voorkeur: Leden van de in-group worden vaak positiever beoordeeld. Ze krijgen vaker het voordeel van de twijfel.
    • Voorbeeld: Je eigen vriendengroep, je collega’s, of fans van dezelfde voetbalclub. [123456]
  • Out-group (Zij-groep):
    • Afstand: Dit zijn de ‘anderen’ waarmee je je niet identificeert.
    • Vooroordelen: Leden van de out-group worden onbewust vaak negatiever of stereotyperender bekeken.
    • Voorbeeld: De aanhangers van de rivaliserende club. [12345]
Wat kun je ermee?
Dit fenomeen zit diep in de menselijke natuur verankerd en leidt al snel tot ‘wij-zij’ denken. Het is de basis van groepsvorming, maar kan in extreme vorm leiden tot uitsluiting en polarisatie. [12]
AI-overzicht
In-group en out-group zijn sociale psychologische termen die beschrijven hoe mensen groepen indelen op basis van ‘wij’ (de eigen groep) en ‘zij’ (de buitenstaanders). [12]
  • In-group: De sociale groep waar je bij hoort en identificeert. Hier voel je verbondenheid mee.
  • Out-group: De groep anderen waartoe je niet behoort, vaak gezien als de ‘buitenstaanders’. [1234]
Kenmerken & Dynamiek
  • In-group favoritisme: De neiging om mensen uit je eigen groep te bevoordelen, aardiger te vinden en positiever te beoordelen.
  • Out-group homogeniteit: De neiging om alle mensen uit een out-group over één kam te scheren (“ze zijn allemaal hetzelfde”), terwijl je de verschillen binnen je eigen in-group wél ziet.
  • Out-group bias/vooroordelen: Het (onbewust) hebben van negatieve gevoelens, wantrouwen of vijandigheid tegenover de out-group. [1234]
Voorbeelden in de praktijk
  • Sport: Supporters van jouw favoriete club zijn de in-group, supporters van de tegenstander zijn de out-group.
  • Maatschappij: Iemands geloof, nationaliteit of politieke voorkeur.
WIKIPEDIA
IN-GROEP EN UIT-GROEP
[91]
”Een in-group (de ‘wij-groep’) is een sociale groep waar je emotioneel mee verbonden bent en waar je bij hoort. Een out-group (de ‘zij-groep’) is de groep waar je niet bij hoort, of een groep die je als anders beschouwt”
AI-overzicht
Klopt helemaal! De termen in-group (de ‘wij-groep’) en out-group (de ‘zij-groep’) zijn sleutelbegrippen uit de sociale psychologie, afkomstig uit de Sociale Identiteitstheorie van Henri Tajfel.

Hier is kort hoe dit in de praktijk werkt en wat de gevolgen zijn:

  • In-group favoritisme: Mensen hebben de neiging om leden van hun eigen groep positiever te beoordelen, aardiger te vinden en eerder te helpen. Dit zorgt voor een gevoel van saamhorigheid en eigenwaarde.
  • Out-group derogatie: De ‘zij-groep’ wordt vaak negatiever of kritischer bekeken. Dit kan variëren van onschuldige rivaliteit (bijvoorbeeld tussen twee sportclubs) tot ernstigere vormen van vooroordelen en discriminatie.
  • Homogeniteitsbias: We hebben de neiging om de eigen groep (in-group) als divers en genuanceerd te zien, terwijl we out-groupleden vaak allemaal over één kam scheren (“ze zijn allemaal hetzelfde”).
Het indelen van de wereld in ‘wij’ versus ‘zij’ is een natuurlijk evolutionair mechanisme om de eigen overlevingskansen te vergroten, maar het ligt ook ten grondslag aan veel sociale spanningen.

Reacties uitgeschakeld voor Noot 91/Waarschuwing

Opgeslagen onder Divers

Noot 90/Waarschuwing

[90]
De diepere oorzaak van het indelen van de wereld in een in-group (de eigen groep) en een out-group (de ‘anderen’) is terug te voeren op twee fundamentele drijfveren: evolutionaire overleving en het psychologische verlangen naar eigenwaarde. [12]
Dit fenomeen wordt in de sociale psychologie uitgebreid verklaard door de Social Identity Theory. [1]
Hieronder zijn de diepere oorzaken overzichtelijk opgesplitst:
1. Evolutionaire drang naar overleving
Vanuit evolutionair perspectief waren onze voorouders afhankelijk van de groep om te overleven. [1]
  • Veiligheid in getale: Samenwerken, jagen en kinderen opvoeden in een hechte stam verhoogde de overlevingskans.
  • Wantrouwen tegenover het onbekende: Vreemdelingen vormden in de oertijd vaak een fysieke bedreiging (gevaar voor conflicten, ziektes of concurrentie om schaarse middelen). [1]
  • Onbewuste waakzaamheid: Het brein is geëvolueerd om snel onderscheid te maken tussen ‘veilig’ (de eigen groep) en ‘onveilig’ (de out-group). [12]
2. De zoektocht naar identiteit en eigenwaarde
Volgens de Social Identity Theory ontlenen we een groot deel van onze identiteit en ons zelfbeeld aan de groepen waar we bij horen. [1]
  • Sociale categorisatie: Het brein deelt de wereld automatisch in hokjes in om onze complexe omgeving begrijpelijk te houden.
  • Sociale identificatie: We nemen de normen, waarden en kenmerken van onze eigen groep over en maken die onderdeel van ons eigen ‘ik’.
  • Sociale vergelijking: Om onszelf goed te laten voelen, vergelijken we onze in-group met andere groepen. We hebben de neiging om de eigen groep onbewust positiever te beoordelen dan de out-group, om zo onze eigenwaarde en trots een boost te geven. [12345]
3. Cognitieve vertekeningen (Biases)
Doordat ons brein patronen wil herkennen, ontstaan er automatisch denkfouten die de in/out-group dynamiek versterken: [123]
  • Ingroup-favoritisme: Leden van de eigen groep krijgen automatisch het voordeel van de twijfel, steun en sympathie.
  • Outgroup-homogeniteit: De neiging om alle leden van de andere groep als identiek en inwisselbaar te zien (‘Zij zijn allemaal hetzelfde’), terwijl we de eigen groep juist als divers en genuanceerd beschouwen. [123]
Gevolgen van in- en out-group denken
Dit mechanisme kan leiden tot saamhorigheid en sterke samenwerking, maar ook tot vooroordelen, uitsluiting en polarisatie. In de sociologie staat dit spanningsveld ook wel bekend als de wij-zij tegenstelling. Meer informatie over de mechanismen achter deze groepsdynamiek is te vinden op Wikipedia over In-groep en uit-groep. [12467]

Reacties uitgeschakeld voor Noot 90/Waarschuwing

Opgeslagen onder Divers

Noot 89/Waarschuwing

[89]
AI-overzicht
Een in-group (de ‘wij-groep’) is een sociale groep waar je emotioneel mee verbonden bent en waar je bij hoort. Een out-group (de ‘zij-groep’) is de groep waar je niet bij hoort, of een groep die je als anders beschouwt. Deze begrippen spelen een grote rol in de sociale psychologie. [12345]
De belangrijkste kenmerken op een rij:
  • In-group (Wij-groep):
    • Identificatie: Je voelt je verbonden met de leden en deelt normen en waarden.
    • Voorkeur: Leden van de in-group worden vaak positiever beoordeeld. Ze krijgen vaker het voordeel van de twijfel.
    • Voorbeeld: Je eigen vriendengroep, je collega’s, of fans van dezelfde voetbalclub. [123456]
  • Out-group (Zij-groep):
    • Afstand: Dit zijn de ‘anderen’ waarmee je je niet identificeert.
    • Vooroordelen: Leden van de out-group worden onbewust vaak negatiever of stereotyperender bekeken.
    • Voorbeeld: De aanhangers van de rivaliserende club. [12345]
Wat kun je ermee?
Dit fenomeen zit diep in de menselijke natuur verankerd en leidt al snel tot ‘wij-zij’ denken. Het is de basis van groepsvorming, maar kan in extreme vorm leiden tot uitsluiting en polarisatie. [12]
AI-overzicht
In-group en out-group zijn sociale psychologische termen die beschrijven hoe mensen groepen indelen op basis van ‘wij’ (de eigen groep) en ‘zij’ (de buitenstaanders). [12]
  • In-group: De sociale groep waar je bij hoort en identificeert. Hier voel je verbondenheid mee.
  • Out-group: De groep anderen waartoe je niet behoort, vaak gezien als de ‘buitenstaanders’. [1234]
Kenmerken & Dynamiek
  • In-group favoritisme: De neiging om mensen uit je eigen groep te bevoordelen, aardiger te vinden en positiever te beoordelen.
  • Out-group homogeniteit: De neiging om alle mensen uit een out-group over één kam te scheren (“ze zijn allemaal hetzelfde”), terwijl je de verschillen binnen je eigen in-group wél ziet.
  • Out-group bias/vooroordelen: Het (onbewust) hebben van negatieve gevoelens, wantrouwen of vijandigheid tegenover de out-group. [1234]
Voorbeelden in de praktijk
  • Sport: Supporters van jouw favoriete club zijn de in-group, supporters van de tegenstander zijn de out-group.
  • Maatschappij: Iemands geloof, nationaliteit of politieke voorkeur.
WIKIPEDIA
IN-GROEP EN UIT-GROEP

Reacties uitgeschakeld voor Noot 89/Waarschuwing

Opgeslagen onder Divers

Noot 88/Waarschuwing

[88]
AI-overzicht
Het concept van ras werd tijdens de trans-Atlantische slavenhandel gebruikt als ideologisch instrument om de grootschalige uitbuiting en ontmenselijking van tot slaaf gemaakte Afrikanen moreel en juridisch te rechtvaardigen. Het legitimeerde economisch gewin door Afrikanen af te schilderen als ‘natuurlijk minderwaardig’ en niet-menselijk. [123]
Tijdens en na de bloeiperiode van de slavernij werd dit gedachtegoed op verschillende manieren vormgegeven:
  • Economisch en juridisch eigenbelang: Slavernij botste fundamenteel met de christelijke naastenliefde en de Verlichtingsidealen (zoals ‘vrijheid en gelijkheid’). Door het rasconcept te introduceren, konden Europeanen de scheiding maken tussen ‘mensen’ (die rechten hadden) en ‘niet-westerse volkeren’ (die als handelswaar of eigendom werden gezien). [123]
  • Religieuze en pseudowetenschappelijke legitimering: Om het morele geweten te sussen, werden destijds theologische constructies verzonnen. Men baseerde zich onder meer op misvattingen, zoals de ‘Vloek van Cham’ uit de Bijbel, om de ondergeschiktheid van zwarte mensen goed te praten. Later, in de achttiende en negentiende eeuw, kreeg dit een ‘wetenschappelijk’ tintje via pseudowetenschap. Door schedelmetingen en vroege theorieën over biologische rassen probeerde men te bewijzen dat Afrikanen lager op de evolutionaire ladder stonden dan Europeanen. [12]
  • Ontmenselijking als controlemechanisme: Het classificeren van mensen op basis van ras maakte de wreedheid van de plantage-economieën mogelijk. Het rechtvaardigde waarom tot slaaf gemaakten als roerend goed (bezit) werden behandeld, families werden gescheiden en zware arbeid onder dwang werd afgedwongen. [12]
  • Doorwerking in het heden: De denkkaders die destijds zijn opgetuigd om slavernij te rechtvaardigen zijn niet abrupt verdwenen na de afschaffing van de slavernij. Historici en sociologen wijzen erop dat deze raciale hiërarchieën tot op de dag van vandaag doorwerken in institutioneel racisme en maatschappelijke ongelijkheid. [12345]
AI-overzicht
Het concept van ras verwijst naar de indeling van de mensheid in verschillende categorieën op basis van fysieke, sociale of culturele kenmerken. Hoewel het in het verleden werd gebruikt als biologisch concept, wordt het tegenwoordig in de wetenschap voornamelijk erkend als een sociaal construct in plaats van een genetische realiteit. [12345]
Hier is het concept opgesplitst in de twee belangrijkste dimensies:
1. Biologisch perspectief (verouderd)
  • Historisch gezien probeerden wetenschappers, zoals in de negentiende-eeuwse antropologie, de mensheid op te delen in strikt biologische subcategorieën gebaseerd op uiterlijke kenmerken (zoals huidskleur of schedelvorm). [1]
  • Moderne genetica en de National Geographic tonen aan dat de genetische variatie binnen één groep vaak groter is dan daartussen. In biologische zin is het idee van aparte menselijke rassen daarom achterhaald. [1]
2. Sociaal construct (huidige consensus)
  • De Britannica definieert ras voornamelijk als een idee en een sociale groepering. Omdat de maatschappij betekenis toekent aan bepaalde fysieke kenmerken, ontstaan er raciale categorieën. [12]
  • Het concept werd en wordt vaak gebruikt als een hiërarchisch systeem om bevolkingsgroepen te identificeren, te onderscheiden en soms te marginaliseren. [1]
Onderscheid met etniciteit
Het is belangrijk om ras niet te verwarren met etniciteit. Waar ras verwijst naar uiterlijke kenmerken die door de maatschappij worden opgelegd, verwijst etniciteit naar iemands afkomst, cultuur, taal, nationaliteit en gedeelde geschiedenis.

Reacties uitgeschakeld voor Noot 88/Waarschuwing

Opgeslagen onder Divers

Noot 87/Waarschuwing

[87]
MARE
WAAROM WINT RADICAAL RECHTS OVERAL IN EUROPA?
Wat verklaart het succes van radicaal-rechts? Politicoloog Billy Tsagkroni onderzocht de opmars van de PVV en vergelijkbare Europese partijen. ‘Ze zijn eerlijk in waar ze voor staan.’

‘Ik was op vakantie op Lesbos’, vertelt de Griekse politicoloog Billy Tsagkroni (41). ‘Het eerste wat ik zag, waren de metershoge stapels reddingsvesten die de vluchtelingen hadden achtergelaten. Die enorme hoeveelheden waren echt shocking. Dan gaat wel door je heen: wat is hier allemaal gebeurd?

‘We zaten cocktails te drinken in een beach bar toen we vluchtelingen uit het water zagen komen. Ik voelde me een enorme douchebag dat ik daar heel geprivilegieerd van een drankje aan het genieten was en dit voor mijn ogen zag gebeuren. Ineens schoot door me heen: ik moet wat doen. De volgende dag besloot ik om drie maanden te blijven om te gaan helpen in de vluchtelingenkampen.

‘Ik meldde me aan bij Artsen zonder Grenzen en pikte vluchtelingen op om ze naar de verschillende kampen op het eiland te brengen. Ik heb geen doden gezien, maar het beeld van extreem vermoeide mensen die heel veel nare dingen hebben doorstaan, maakt heel veel indruk. Het was maar drie maanden, maar is het minimale wat ik kon doen.’

Schuiven

De vluchtelingencrisis is een van de ontwikkelingen die Tsagkroni onderzocht voor het onlangs verschenen boek Radicalisation and Crisis Management. De universitair docent politicologie beschrijft daarin hoe rechts-radicale partijen in verschillende landen opereren in het migratiedebat, covid, Brexit en de economische crash in 2008. ‘Ik was vooral geïnteresseerd in hoe ze gebruikmaakten van deze crises om meer macht en invloed te krijgen.’

Wat Tsagkroni opviel, is hoe dicht de partijen bij hun ideologie blijven, óók de PVV. ‘Ik had dat niet verwacht. Je moet de aandacht van het electoraat blijven houden. Vaak zie je dat partijen dan wat gaan schuiven en een beetje wegbewegen van de oorspronkelijke ideologie. Radicaal-rechts doet dat nauwelijks. Ze zijn vrij eerlijk in waar ze voor staan en wijken daar door de tijd heen nauwelijks van af.’

‘Ook hier voelt een deel van de bevolking zich niet gehoord’

Heel soms maakt Wilders een koerscorrectie. ‘Hij is voorstander van een Nexit, het uit de EU stappen van Nederland. Maar toen duidelijk werd dat de Brexit niet goed uitpakte en super messy werd, richtte hij zich weer vooral op het nativisme: het land beschermen tegen invloeden van buiten.’

Een van de redenen dat Brexit überhaupt kon plaatsvinden, was de vluchtelingencrisis en de discussie over migratie. ‘Maar ook belangrijk was dat een groot deel van de Britten door de overheid generatie op generatie is verwaarloosd. Bijvoorbeeld in de gebieden waar in de jaren ‘80 van de vorige eeuw de mijnen zijn gesloten.’ Dat zorgde voor verlies van vertrouwen in de traditionele partijen en versterkte Ukip, de partij die fel campagne voerde voor Brexit.

‘In Nederland is de situatie anders, maar ook hier voelt een deel van de bevolking zich niet gehoord en dat verklaart deels de stem op Wilders.’

Sfeer

Tsagkroni, die toen nog in Londen werkte, merkte aan den lijve hoe de sfeer veranderde toen de discussie over Brexit oplaaide. ‘Ik ben naar Leiden vertrokken na het referendum. Een dag na die verkiezing ben ik bewust gaan solliciteren naar een baan in een ander land. Ik woonde er tien jaar en het kwam erop neer dat de Britten zeiden: “Wij willen je niet meer”. Ik voelde de dreiging op straat. Als ik Grieks sprak met mijn moeder, kregen we vervelende opmerkingen als: “Ga terug naar je eigen land!” Ik had het gevoel dat ik ergens anders heen moest.’

De PVV is ook succesvol omdat andere partijen in Nederland de keuze maakten om mee te gaan in de retoriek van Wilders. De VVD maar ook de PvdA wilden de PVV counteren door in hun verhaal mee te gaan. ‘Toen ik hier net woonde, begin 2017, zat die brief van Rutte waarin migranten en expats direct werden aangesproken in mijn brievenbus.’

In de zogeheten ‘Doe normaal of ga weg’-brief die ook in dagbladen werd gepubliceerd staat onder andere dat er een ‘groeiend ongemak’ is over mensen die ‘onze vrijheden misbruiken om hier de boel te verstieren, terwijl ze juist naar ons land zijn gekomen voor die vrijheid’. Rond dezelfde tijd zei PvdA-leider Diederik Samsom in NRC dat Marokkaanse jongeren een ‘etnisch monopolie’ hadden op overlast.

‘Het heeft geen zin om tegen kiezers te gaan schreeuwen dat ze niet op radicaal-rechts moeten stemmen’

Tsagkroni: ‘Als je het verhaal van de PVV overneemt, kiezen mensen voor het origineel. De VVD en de PvdA verliezen dan hun identiteit. De PVV niet. Dat zorgt voor loyaliteit onder hun kiezers.’

Tegelijkertijd trekt radicaal-rechts in heel Europa veel kiezers omdat mensen zich door globalisering steeds meer onthecht voelen. ‘Mensen zijn bang voor het verliezen van hun identiteit en connectie met anderen. Dat gevoel van gemeenschap zie je meer bij de radicaal-rechtse partijen, dat willen mensen graag.’

Het is voor linkse partijen lastig om te ageren tegen rechts, vooral als er een crisis is. ‘Bij radicaal-rechtse partijen zijn de vijanden vrij duidelijk: migranten, de islam, de elite. Als je zelf geen baan of huis kunt vinden, dan is de migrant een ideale zondebok. Bij een crisis is er een dreiging, een gevoel van ongemak. Radicaal-rechts maakt gebruik van die negativiteit.’

Behoefte

De grote vijand van links is een stuk abstracter. ‘Het kapitalisme als zondebok is een ander soort emotie. We leven in een superkapitalistische maatschappij, veel linkse mensen leven zelf ook erg kapitalistisch. Ga dan maar mensen ervan overtuigen dat je dat moet aanpakken. Kiezers kunnen zich daar maar moeilijk toe verhouden. Het is aan de partijen om hier een antwoord op te bedenken.’

Soms is links wel succesvol. Na de economische crisis in 2008 behaalden sommige linkse, populistische partijen in Europa een flinke winst: Podemos in Spanje en SYRIZA in Griekenland bijvoorbeeld. ‘Sindsdien is het populistisch-linkse partijen niet meer gelukt een groot deel van het electoraat voor zich te winnen.’

Als zelfbenoemde outsider zag Tsagkroni de stemming ook in Nederland veranderen. ‘Maar er was veel trots op het Hollandse progressivisme, een deel van de nationale identiteit. De maatschappij is veranderd en veel conservatiever geworden. Als dat gebeurt, moet je proberen te begrijpen waarom en luisteren naar mensen in de samenleving. Het heeft geen zin om tegen kiezers te gaan schreeuwen dat ze niet op radicaal-rechts moeten stemmen. Er is een behoefte bij deze kiezers. Zij zien problemen, daar moet je rekening mee houden, en met oplossingen komen waar zij wat aan hebben.’

UNIVERSITEIT LEIDEN

Van sensatie tot zingeving: waarom extreem-rechts lokt

Wat beweegt Nederlanders lid te worden van radicaal- en extreem-rechtse groeperingen? Promovendus Nikki Sterkenburg volgde diverse activisten. ‘Sommigen hebben het gevoel dé aangewezen persoon te zijn om op te komen voor het Nederlandse volk.’ Promotie op 19 mei.

De laatste jaren laten Nederlandse rechts-extremisten vaker van zich horen: ze dreigen bijvoorbeeld op internetfora asielzoekerscentra af te branden, gooien ruiten in van moskeeën of fantaseren in appgroepen over het plegen van aanslagen. Het risico op gewelddadige acties door individuele rechts-extremisten neemt toe, zo waarschuwde de AIVD onlangs in haar jaarverslag.

Nazi-groepen

Buitenpromovendus Nikki Sterkenburg is gefascineerd door de vraag waarom mensen lid worden en blijven van zo’n groepering. ‘Het is voor het eerst in twintig jaar dat er een dergelijk uitgebreid onderzoek is gedaan waarbij rechts-extremisten zelf aan het woord komen.’ Drie jaar lang, van 2015 tot 2018, volgde en interviewde de onderzoeker 36 activisten. En ook daarna hield ze nog contact met hen. Zij waren actief bij groeperingen als Identiteit Verzet, Erkenbrand, DTG, kleine neonazi-verbanden of waren een soort freelancers die nergens lid van waren. Sterkenburg: ‘Ik sprak met hen over wie ze zijn, wat aan hun activisme voorafging, wat ze doen en waarom ze daarvoor kiezen.’

Motieven van activisten

Op basis van de interviews onderscheidt Sterkenburg diverse motieven om toe te treden: ‘De spanningzoekers willen graag provoceren. Politieke zoekers zijn teleurgesteld in de politiek en zoeken naar alternatieven. Sociale zoekers willen vriendschap met geestverwanten en ideologische zoekers zien aansluiting als de ultieme zelfverwerkelijking.’ De door haar gevolgde activisten hadden uiteenlopende achtergronden en opleidingsniveaus. De meesten waren tussen de 25 en 40 jaar oud. ‘Er lijkt weinig aanwas van jongeren te zijn.’

‘Uiteindelijk heb ik van tientallen activisten het vertrouwen kunnen winnen’

Missie om Nederland te redden

De motieven van toetreders zijn dikwijls divers, maar degenen die actief blijven, worden vooral gedreven door zingeving: ze willen betekenis geven aan hun leven en activiteiten ondernemen die ertoe doen, aldus Sterkenburg. ‘Zelfs al hebben ze hierdoor ruzie met familie en problemen met hun werkgever. Ze hebben het gevoel dat zij dé aangewezen persoon zijn om op te komen voor het Nederlandse volk, waarbij ze dus vooral de autochtone, witte Nederlandse bevolking bedoelen.’

Wel of geen geweld

De activisten kunnen onderling zeer verschillen in hun ideologische denkbeelden en mening of het gebruik van geweld gerechtvaardigd is. ‘Er zijn geïnterviewden die geweld als legitiem middel zien en dat ook toepassen, bijvoorbeeld door op straat vechtpartijen aan te gaan met mensen met een migratieachtergrond. Maar er zijn ook geïnterviewden die het alleen bij demonstraties en geweldloze acties houden.’

Vertrouwen van activisten winnen

Jarenlang bezocht Sterkenburg demonstraties, acties en borrels om haar doelgroep beter te leren kennen. ‘In contact komen met gesloten werelden is een kwestie van een lange adem, zeker wanneer je meteen duidelijk maakt dat je journalist en onderzoeker bent. Uiteindelijk heb ik van tientallen activisten het vertrouwen kunnen winnen, al duurde het bij sommigen wel twee jaar voordat ze instemden met een interview.’

Online bedreigingen

Het onderzoek verliep naar eigen zeggen zonder al te grote obstakels, maar de laatste tijd kwamen er intimiderende reacties. Sterkenburg: ‘Voor mijn eigen onderzoeksgroep ben ik nooit bang geweest. Ik heb altijd goede afspraken met activisten gemaakt en ze weten dat ik hun denkbeelden niet deel. Maar inmiddels heb ik vanuit de digitale rechts-extremistische wereld wel de nodige bedreigingen gekregen.’ De aard van de bedreigingen houdt ze liever voor zichzelf.

Op 20 mei verschijnt ook een journalistieke editie van het proefschrift bij uitgeverij DasMag: ‘Maar dat mag je niet zeggen’

Bannerfoto ANP/Joris van Gennip: foto van een demonstratie van extreem-rechts in Den Haag

Reacties uitgeschakeld voor Noot 87/Waarschuwing

Opgeslagen onder Divers

Noot 86/Waarschuwing

[86]
MARE
WAAROM WINT RADICAAL RECHTS OVERAL IN EUROPA?
Wat verklaart het succes van radicaal-rechts? Politicoloog Billy Tsagkroni onderzocht de opmars van de PVV en vergelijkbare Europese partijen. ‘Ze zijn eerlijk in waar ze voor staan.’

‘Ik was op vakantie op Lesbos’, vertelt de Griekse politicoloog Billy Tsagkroni (41). ‘Het eerste wat ik zag, waren de metershoge stapels reddingsvesten die de vluchtelingen hadden achtergelaten. Die enorme hoeveelheden waren echt shocking. Dan gaat wel door je heen: wat is hier allemaal gebeurd?

‘We zaten cocktails te drinken in een beach bar toen we vluchtelingen uit het water zagen komen. Ik voelde me een enorme douchebag dat ik daar heel geprivilegieerd van een drankje aan het genieten was en dit voor mijn ogen zag gebeuren. Ineens schoot door me heen: ik moet wat doen. De volgende dag besloot ik om drie maanden te blijven om te gaan helpen in de vluchtelingenkampen.

‘Ik meldde me aan bij Artsen zonder Grenzen en pikte vluchtelingen op om ze naar de verschillende kampen op het eiland te brengen. Ik heb geen doden gezien, maar het beeld van extreem vermoeide mensen die heel veel nare dingen hebben doorstaan, maakt heel veel indruk. Het was maar drie maanden, maar is het minimale wat ik kon doen.’

Schuiven

De vluchtelingencrisis is een van de ontwikkelingen die Tsagkroni onderzocht voor het onlangs verschenen boek Radicalisation and Crisis Management. De universitair docent politicologie beschrijft daarin hoe rechts-radicale partijen in verschillende landen opereren in het migratiedebat, covid, Brexit en de economische crash in 2008. ‘Ik was vooral geïnteresseerd in hoe ze gebruikmaakten van deze crises om meer macht en invloed te krijgen.’

Wat Tsagkroni opviel, is hoe dicht de partijen bij hun ideologie blijven, óók de PVV. ‘Ik had dat niet verwacht. Je moet de aandacht van het electoraat blijven houden. Vaak zie je dat partijen dan wat gaan schuiven en een beetje wegbewegen van de oorspronkelijke ideologie. Radicaal-rechts doet dat nauwelijks. Ze zijn vrij eerlijk in waar ze voor staan en wijken daar door de tijd heen nauwelijks van af.’

‘Ook hier voelt een deel van de bevolking zich niet gehoord’

Heel soms maakt Wilders een koerscorrectie. ‘Hij is voorstander van een Nexit, het uit de EU stappen van Nederland. Maar toen duidelijk werd dat de Brexit niet goed uitpakte en super messy werd, richtte hij zich weer vooral op het nativisme: het land beschermen tegen invloeden van buiten.’

Een van de redenen dat Brexit überhaupt kon plaatsvinden, was de vluchtelingencrisis en de discussie over migratie. ‘Maar ook belangrijk was dat een groot deel van de Britten door de overheid generatie op generatie is verwaarloosd. Bijvoorbeeld in de gebieden waar in de jaren ‘80 van de vorige eeuw de mijnen zijn gesloten.’ Dat zorgde voor verlies van vertrouwen in de traditionele partijen en versterkte Ukip, de partij die fel campagne voerde voor Brexit.

‘In Nederland is de situatie anders, maar ook hier voelt een deel van de bevolking zich niet gehoord en dat verklaart deels de stem op Wilders.’

Sfeer

Tsagkroni, die toen nog in Londen werkte, merkte aan den lijve hoe de sfeer veranderde toen de discussie over Brexit oplaaide. ‘Ik ben naar Leiden vertrokken na het referendum. Een dag na die verkiezing ben ik bewust gaan solliciteren naar een baan in een ander land. Ik woonde er tien jaar en het kwam erop neer dat de Britten zeiden: “Wij willen je niet meer”. Ik voelde de dreiging op straat. Als ik Grieks sprak met mijn moeder, kregen we vervelende opmerkingen als: “Ga terug naar je eigen land!” Ik had het gevoel dat ik ergens anders heen moest.’

De PVV is ook succesvol omdat andere partijen in Nederland de keuze maakten om mee te gaan in de retoriek van Wilders. De VVD maar ook de PvdA wilden de PVV counteren door in hun verhaal mee te gaan. ‘Toen ik hier net woonde, begin 2017, zat die brief van Rutte waarin migranten en expats direct werden aangesproken in mijn brievenbus.’

In de zogeheten ‘Doe normaal of ga weg’-brief die ook in dagbladen werd gepubliceerd staat onder andere dat er een ‘groeiend ongemak’ is over mensen die ‘onze vrijheden misbruiken om hier de boel te verstieren, terwijl ze juist naar ons land zijn gekomen voor die vrijheid’. Rond dezelfde tijd zei PvdA-leider Diederik Samsom in NRC dat Marokkaanse jongeren een ‘etnisch monopolie’ hadden op overlast.

‘Het heeft geen zin om tegen kiezers te gaan schreeuwen dat ze niet op radicaal-rechts moeten stemmen’

Tsagkroni: ‘Als je het verhaal van de PVV overneemt, kiezen mensen voor het origineel. De VVD en de PvdA verliezen dan hun identiteit. De PVV niet. Dat zorgt voor loyaliteit onder hun kiezers.’

Tegelijkertijd trekt radicaal-rechts in heel Europa veel kiezers omdat mensen zich door globalisering steeds meer onthecht voelen. ‘Mensen zijn bang voor het verliezen van hun identiteit en connectie met anderen. Dat gevoel van gemeenschap zie je meer bij de radicaal-rechtse partijen, dat willen mensen graag.’

Het is voor linkse partijen lastig om te ageren tegen rechts, vooral als er een crisis is. ‘Bij radicaal-rechtse partijen zijn de vijanden vrij duidelijk: migranten, de islam, de elite. Als je zelf geen baan of huis kunt vinden, dan is de migrant een ideale zondebok. Bij een crisis is er een dreiging, een gevoel van ongemak. Radicaal-rechts maakt gebruik van die negativiteit.’

Behoefte

De grote vijand van links is een stuk abstracter. ‘Het kapitalisme als zondebok is een ander soort emotie. We leven in een superkapitalistische maatschappij, veel linkse mensen leven zelf ook erg kapitalistisch. Ga dan maar mensen ervan overtuigen dat je dat moet aanpakken. Kiezers kunnen zich daar maar moeilijk toe verhouden. Het is aan de partijen om hier een antwoord op te bedenken.’

Soms is links wel succesvol. Na de economische crisis in 2008 behaalden sommige linkse, populistische partijen in Europa een flinke winst: Podemos in Spanje en SYRIZA in Griekenland bijvoorbeeld. ‘Sindsdien is het populistisch-linkse partijen niet meer gelukt een groot deel van het electoraat voor zich te winnen.’

Als zelfbenoemde outsider zag Tsagkroni de stemming ook in Nederland veranderen. ‘Maar er was veel trots op het Hollandse progressivisme, een deel van de nationale identiteit. De maatschappij is veranderd en veel conservatiever geworden. Als dat gebeurt, moet je proberen te begrijpen waarom en luisteren naar mensen in de samenleving. Het heeft geen zin om tegen kiezers te gaan schreeuwen dat ze niet op radicaal-rechts moeten stemmen. Er is een behoefte bij deze kiezers. Zij zien problemen, daar moet je rekening mee houden, en met oplossingen komen waar zij wat aan hebben.’

UNIVERSITEIT LEIDEN

Van sensatie tot zingeving: waarom extreem-rechts lokt

Wat beweegt Nederlanders lid te worden van radicaal- en extreem-rechtse groeperingen? Promovendus Nikki Sterkenburg volgde diverse activisten. ‘Sommigen hebben het gevoel dé aangewezen persoon te zijn om op te komen voor het Nederlandse volk.’ Promotie op 19 mei.

De laatste jaren laten Nederlandse rechts-extremisten vaker van zich horen: ze dreigen bijvoorbeeld op internetfora asielzoekerscentra af te branden, gooien ruiten in van moskeeën of fantaseren in appgroepen over het plegen van aanslagen. Het risico op gewelddadige acties door individuele rechts-extremisten neemt toe, zo waarschuwde de AIVD onlangs in haar jaarverslag.

Nazi-groepen

Buitenpromovendus Nikki Sterkenburg is gefascineerd door de vraag waarom mensen lid worden en blijven van zo’n groepering. ‘Het is voor het eerst in twintig jaar dat er een dergelijk uitgebreid onderzoek is gedaan waarbij rechts-extremisten zelf aan het woord komen.’ Drie jaar lang, van 2015 tot 2018, volgde en interviewde de onderzoeker 36 activisten. En ook daarna hield ze nog contact met hen. Zij waren actief bij groeperingen als Identiteit Verzet, Erkenbrand, DTG, kleine neonazi-verbanden of waren een soort freelancers die nergens lid van waren. Sterkenburg: ‘Ik sprak met hen over wie ze zijn, wat aan hun activisme voorafging, wat ze doen en waarom ze daarvoor kiezen.’

Motieven van activisten

Op basis van de interviews onderscheidt Sterkenburg diverse motieven om toe te treden: ‘De spanningzoekers willen graag provoceren. Politieke zoekers zijn teleurgesteld in de politiek en zoeken naar alternatieven. Sociale zoekers willen vriendschap met geestverwanten en ideologische zoekers zien aansluiting als de ultieme zelfverwerkelijking.’ De door haar gevolgde activisten hadden uiteenlopende achtergronden en opleidingsniveaus. De meesten waren tussen de 25 en 40 jaar oud. ‘Er lijkt weinig aanwas van jongeren te zijn.’

‘Uiteindelijk heb ik van tientallen activisten het vertrouwen kunnen winnen’

Missie om Nederland te redden

De motieven van toetreders zijn dikwijls divers, maar degenen die actief blijven, worden vooral gedreven door zingeving: ze willen betekenis geven aan hun leven en activiteiten ondernemen die ertoe doen, aldus Sterkenburg. ‘Zelfs al hebben ze hierdoor ruzie met familie en problemen met hun werkgever. Ze hebben het gevoel dat zij dé aangewezen persoon zijn om op te komen voor het Nederlandse volk, waarbij ze dus vooral de autochtone, witte Nederlandse bevolking bedoelen.’

Wel of geen geweld

De activisten kunnen onderling zeer verschillen in hun ideologische denkbeelden en mening of het gebruik van geweld gerechtvaardigd is. ‘Er zijn geïnterviewden die geweld als legitiem middel zien en dat ook toepassen, bijvoorbeeld door op straat vechtpartijen aan te gaan met mensen met een migratieachtergrond. Maar er zijn ook geïnterviewden die het alleen bij demonstraties en geweldloze acties houden.’

Vertrouwen van activisten winnen

Jarenlang bezocht Sterkenburg demonstraties, acties en borrels om haar doelgroep beter te leren kennen. ‘In contact komen met gesloten werelden is een kwestie van een lange adem, zeker wanneer je meteen duidelijk maakt dat je journalist en onderzoeker bent. Uiteindelijk heb ik van tientallen activisten het vertrouwen kunnen winnen, al duurde het bij sommigen wel twee jaar voordat ze instemden met een interview.’

Online bedreigingen

Het onderzoek verliep naar eigen zeggen zonder al te grote obstakels, maar de laatste tijd kwamen er intimiderende reacties. Sterkenburg: ‘Voor mijn eigen onderzoeksgroep ben ik nooit bang geweest. Ik heb altijd goede afspraken met activisten gemaakt en ze weten dat ik hun denkbeelden niet deel. Maar inmiddels heb ik vanuit de digitale rechts-extremistische wereld wel de nodige bedreigingen gekregen.’ De aard van de bedreigingen houdt ze liever voor zichzelf.

Op 20 mei verschijnt ook een journalistieke editie van het proefschrift bij uitgeverij DasMag: ‘Maar dat mag je niet zeggen’

Bannerfoto ANP/Joris van Gennip: foto van een demonstratie van extreem-rechts in Den Haag

Reacties uitgeschakeld voor Noot 86/Waarschuwing

Opgeslagen onder Divers

Noot 85A/Waarschuwing

[85A]
De anti-apartheidsstrijd was een decennialange binnenlandse en internationale beweging tegen het Zuid-Afrikaanse rassenscheidingsregime, voornamelijk actief tussen 1950 en 1994. Het verzet combineerde nationale burgerlijke ongehoorzaamheid met wereldwijde sancties en culturele boycots, wat in 1994 leidde tot de eerste democratische verkiezingen. [1234]
De strijd laat zich opdelen in een aantal cruciale elementen:
  • Binnenlands verzet: Grote groepen in Zuid-Afrika kwamen in opstand via massale campagnes, stakingen en burgerlijke ongehoorzaamheid. Organisaties als het African National Congress (ANC) speelden hierin een hoofdrol.
  • Internationale solidariteit: Wereldwijd ontstonden massabewegingen, waaronder de Britse Anti-Apartheid Movement (AAM), die boycot- en desinvesteringscampagnes voerden. [12]
  • Culturele en politieke druk: Muziek, kunst en cultuur vormden een belangrijk wapen; zogenaamde freedom songs werden gebruikt als uiting van verzet en troost. Zowel de Verenigde Naties als internationale overheden voerden zware diplomatieke en economische sancties in. [123]
  • Politieke gevangenen: Sleelfiguren zoals Nelson Mandela werden symbool voor de strijd, brachten decennia in gevangenschap door en leidden het land na hun vrijlating naar een democratische republiek. [1]
De anti-apartheidsbeweging wordt gezien als een van de meest succesvolle voorbeelden van internationale burgeroorlog en geweldloze conflictbemiddeling in de 20e eeuw. [12]
WIKIPEDIA
ANTI-APARTHEIDSBEWEGING
WIKIPEDIA
AFRICAN NATIONAL CONGRESS

Reacties uitgeschakeld voor Noot 85A/Waarschuwing

Opgeslagen onder Divers

Noot 85/Waarschuwing

[85]
HUMAN RIGHTS WATCH

South Africa: New Waves of Xenophobic Attacks

Stop Scapegoating Migrants; Ensure Protection Measures, Accountability

https://www.hrw.org/news/2026/05/20/south-africa-new-waves-of-xenophobic-attacks

(Johannesburg) – Vigilantes in South Africa have carried out violent xenophobic attacks targeting African and Asian foreign nationals in recent weeks, with little or insufficient apparent response from the police and other authorities, Human Rights Watch said today.

In April and May 2026, a citizen-led movement, March and March, that advocates more stringent immigration enforcement in South Africa organized demonstrations against undocumented migrants in major cities including PretoriaJohannesburg, and Durban, with violent and sometimes fatal results.

“South Africa’s constitution and international human rights law protects the right to protest, but that does not include permission to commit violence,” said Nomathamsanqa Masiko-Mpaka, South Africa researcher at Human Rights Watch. “The authorities should not allow vigilante groups to violently target foreign nationals and instead need to protect them and bring those who harm them to justice.”

Since 2008—when 62 people, including 21 South Africans, 11 Mozambicans, 5 Zimbabweans and 3 Somalis, were killed—South Africa has been grappling with intermittent but widespread xenophobic harassment and violence against African and Asian foreign nationals living in the country, whether refugees, asylum seekers, or both documented and undocumented migrants.

Sporadic waves of violence erupted against foreign nationals in 2015, 2019—primarily targeting Nigerian nationals—and 2021-2022, with the rise of vigilante groups like Operation Dudula (“force out” in Zulu). Since 2024, the country’s deteriorating socioeconomic conditions, including an unemployment rate of over 43 percent, coincided with the rise of anti-immigrant activism and the formation of newer vigilante groups like March and March.

These groups scapegoat foreign nationals as the cause of South Africa’s economic woes, poor service delivery, and high rates of crime, despite studies that disprove these claims.

These groups have prevented foreign nationals from accessing health care and education in public facilities. In November 2025, the South Gauteng High Court granted an injunction against Operation Dudula, prohibiting its supporters from blocking migrants access to healthcare facilities.

Mpho Makhubela, a member of the Consortium for Refugees and Migrants in South Africa (CoRMSA) and an activist in the Kopanang Africa Against Xenophobia (KAAX) coalition, noted with concern the opportunistic nature of these groups.

“Vigilante groups feed off the country’s frustrations and socioeconomic rights regression, unemployment, [and] lack of efforts to address the equity gaps that we have as a country,” he said. “The reality is that the country has been faced with the enormous task of addressing the legacies of apartheid.”

A 43-year-old Cameroonian shop owner in Durban, who has lived in South Africa for nearly 20 years, said that people he believed to be affiliated with March and March attacked him on April 17, 2026, during protests in Durban targeting foreign-owned shops.

He closed his shop, locked the doors, and turned off the lights, but a group of approximately ten men broke down his door and, using a derogatory term, asked two South African women who run a hair salon in the shop about him. “They whipped me and my three colleagues who are not South African with golf sticks and sjamboks [heavy whips], and sprayed pepper spray on us,” he said. “They also used stun guns on us. We ran outside the shop, while unable to see clearly. They followed us outside and whipped us … no one came to assist us.”

The shop owner is married to a South African woman and lawfully living in South Africa, but he said his attackers did not seek to clarify his migration status. No law enforcement officers came to protect him, he said, similar to reports in previous years that South African police officers failed to protect foreign nationals, or worse, aided the attackers. The shop owner has not opened an assault case, as he does not have faith in the country’s criminal justice system.

Human Rights Watch has not verified reported cases of foreign nationals who died at the hands of vigilante groups during the demonstrations. However, a credible source described an episode days before the most recent protests in which police beat, tortured, and then placed a Malawian national in the trunk of a car after he did not produce proper documentation. The man died from his injuries.

On April 27, United Nations Secretary General António Guterres expressed concerns over the reported xenophobic harassment, discrimination, and attacks in South Africa. The African Commission on Human and Peoples’ Rights expressed similar concerns, calling on the government to investigate violence against foreign nationals and to ensure those responsible are held accountable and that affected migrants have access to justice and protection.

South Africa’s Constitution guarantees human rights, dignity, and equality to all within its borders, not only citizens. South Africa is party to the International Covenant on Civil and Political Rights and the African Charter on Human and Peoples’ Rights, both of which impose obligations for states to protect everyone in their jurisdiction against attacks motivated by discrimination, including on grounds of ethnicity, social origin, or birth.

South Africa is also party to the International Convention on the Elimination of All Forms of Racial Discrimination; attacks on foreign nationals have been a matter of concern for the committee that monitors state compliance with the convention for over a decade.

In December 2023, the committee called on South Africa to “take measures to effectively combat organized vigilante groups”; “provide victims of discriminatory acts with adequate redress and support”; “ensure their protection, as well as the protection of their property”; and “adopt measures to ensure accountability and end impunity, including by conducting effective, thorough and impartial investigations into all reports of abuse and violations of human rights perpetrated against non-citizens, and prosecute and punish those convicted adequately with penalties commensurate with the offences.”

“South African authorities should intensify efforts to address anti-immigrant sentiments and violence to ensure the safety and protection of at-risk foreign nationals in the country,” Masiko-Mpaka said. “Vigilante groups need to be held fully accountable, including through effective criminal prosecutions.”

END

Reacties uitgeschakeld voor Noot 85/Waarschuwing

Opgeslagen onder Divers

Noot 84/Waarschuwing

[84]
AI-overzicht
Xenofobie is een irrationele angst of haat voor vreemdelingen en alles wat onbekend of anders is. Het woord komt uit het Oudgrieks: xénos (vreemdeling) en phóbos (angst). Het uit zich vaak in uitsluiting, vooroordelen en vijandigheid gebaseerd op iemands afkomst, cultuur of nationaliteit. [1234]
Kernmerken en achtergrond:
  • Vreemdelingenhaat: Hoewel het letterlijk angst betekent, wordt de term in de praktijk synoniem gebruikt voor discriminatie en afkeer van buitenlanders. [12]
  • Verschil met racisme: Waar racisme uitgaat van de superioriteit van een bepaald ras, richt xenofobie zich specifiek op de angst voor ‘de vreemdeling’ of het onbekende. [1]
  • Oorzaken: Wetenschappelijk onderzoek toont aan dat het vaak voortkomt uit een combinatie van natuurlijke groepsvorming en maatschappelijke triggers (zoals politiek of media) die angst voeden. [12]
In België en Nederland is discriminatie en haat zaaien op basis van ras of afkomst strafbaar. Wil je meer weten over de wetgeving of discriminatie melden, dan kun je terecht bij instanties zoals Unia in België of het College voor de Rechten van de Mens in Nederland. [12]
Meer weten over de psychologie achter dit fenomeen? Lees de achtergrondartikelen over dit onderwerp via NRC of beluister de verdiepende podcast van NRC Onbehaarde Apen.
WIKIPEDIA
XENOFOBIE

Reacties uitgeschakeld voor Noot 84/Waarschuwing

Opgeslagen onder Divers